เตน จ สมเยน สตฺถา ชีวกมฺพวเน วิหรติ. อถ ชีวโก ปุริสํ เปเสสิ "คจฺฉ ปญฺจหิ ภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ สตฺถารํ นิมนฺเตหี"ติ. เตน จ สมเยน อายสฺมา มหาปนฺถโก ภตฺตุทฺเทสโก โหติ. โส "ปญฺจนฺนํ ภิกฺขุสตานํ ภิกฺขํ ปฏิจฺฉถา"ติ วุตฺโต "จูฬปนฺถกํ ฐเปตฺวา เสสานํ ปฏิจฺฉามี"ติ อาห. ตํ สุตฺวา จูฬปนฺถโก ภิยฺโยโส มตฺตาย โทมนสฺสปฺปตฺโต อโหสิ. สตฺถา ตสฺส จิตฺตกฺเขทํ ญตฺวา "จูฬปนฺถโก มยา กเตน อุปาเยน พุชฺฌิสฺสตี"ติ ตสฺส อวิทูรฏฺฐาเน อตฺตานํ ทสฺเสตฺวา "กึ ปนฺถก โรทสี"ติ ปุจฺฉิ. "ภาตา มํ ภนฺเต ปณาเมตี"ติ อาห. "ปนฺถก มา จินฺตยิ, มม สาสเน ตุยฺหํ ปพฺพชฺชา, เอหิ อิมํ คเหตฺวา `รโชหรณํ, รโชหรณนฺ'ติ มนสิ กโรหี"ติ อิทฺธิยา ๑- สุทฺธํ โจฬกฺขณฺฑํ อภิสงฺขริตฺวา อทาสิ. โส สตฺถารา ทินฺนํ โจฬกฺขณฺฑํ "รโชหรณํ, รโชหรณนฺ"ติ หตฺเถน ปริมชฺชนฺโต นิสีทิ. ตสฺส ตํ ปริมชฺชนฺตสฺส กิลิฏฺฐธาตุกํ ชาตํ, ปุน ปริมชฺชนฺตสฺส อุกฺขลิปริปุญฺฉนสทิสํ ชาตํ. โส ญาณปริปากตฺตา เอวํ จินฺเตสิ "อิทํ โจฬกฺขณฺฑํ ปกติยา ปริสุทฺธํ, อิมํ อุปาทินฺนกสรีรํ นิสฺสาย กิลิฏฺฐํ อญฺญถา ชาตํ, ตสฺมา อนิจฺจํ ยถาเปตํ, เอวํ จิตฺตมฺปี"ติ ขยวยํ ปฏฺฐเปตฺวา ตสฺมึเยว นิมิตฺเต ฌานานิ นิพฺพตฺเตตฺวา ฌานปาทกํ กตฺวา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา สห ปฏิสมฺภิทาหิ อรหตฺตํ ปาปุณิ. อรหตฺตปตฺตสฺเสวสฺส เตปิฏกํ ปญฺจาภิญฺญา จ อาคมึสุ.

สตฺถา เอกูเนหิ ปญฺจภิกฺขุสเตหิ สทฺธึ คนฺตฺวา ชีวกสฺส นิเวสเน ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. จูฬปนฺถโก ปน อตฺตโน ภิกฺขาย อปฺปฏิจฺฉิตตฺตา เอว น คโต. ชีวโก ยาคุํ ทาตุํ อารภิ. สตฺถา หตฺเถน ปตฺตํ ปิทหิ. "กสฺมา ภนฺเต น คณฺหถา"ติ วุตฺเต วิหาเร เอโก ภิกฺขุ อตฺถิ ชีวกาติ. โส ปุริสํ เปเสสิ "คจฺฉ ภเณ วิหาเร นิสินฺนํ อยฺยํ คเหตฺวา เอหี"ติ. จูฬปนฺถกตฺเถโรปิ รูเปน กิริยาย จ เอกมฺปิ เอเกน อสทิสํ ภิกฺขุสหสฺสํ นิมฺมินิตฺวา นิสีทิ. โส ปุริโส วิหาเร ภิกฺขูนํ พหุภาวํ ทิสฺวา คนฺตฺวา ชีวกสฺส กเถสิ "อิมสฺมา ภิกฺขุสํฆา วิหาเร ภิกฺขุสํโฆ พหุตโร, ปกฺโกสิตพฺพํ อยฺยํ น ชานามี"ติ. ชีวโก สตฺถารํ ปุจฺฉิ "โก นาโม ภนฺเต วิหาเร นิสินฺโน ภิกฺขู"ติ. จูฬปนฺถโก นาม ชีวกาติ. คจฺฉ ภเณ "จูฬปนฺถโก นาม กตโร"ติ ปุจฺฉิตฺวา ตํ อาเนหีติ. โส วิหารํ คนฺตฺวา "จูฬปนฺถโก นาม กตโร ภนฺเต"ติ ปุจฺฉิ. "อหํ จูฬปนฺถโก, อหํ จูฬปนฺถโก"ติ เอกปฺปหาเรน ภิกฺขุสหสฺสมฺปิ กเถสิ. โส ปุนาคนฺตฺวา ตํ ปวตฺตึ ชีวกสฺส อาโรเจสิ ชีวโก ปฏิวิทฺธสจฺจตฺตา "อิทฺธิมา มญฺเญ อยฺโย"ติ นยโต ญตฺวา "คจฺฉ ภเณ ปฐมํ กเถนฺตํ อยฺยเมว `ตุเมฺห สตฺถา ปกฺโกสตี'ติ วตฺวา จีวรกณฺเณ คณฺหาหี"ติ อาห. โส วิหารํ คนฺตฺวา ตถา อกาสิ. ตาวเทว นิมฺมิตภิกฺขู อนฺตรธายึสุ. โส เถรํ คเหตฺวา อคมาสิ.