๒. ปัจเจกพุทธาปทาน

2. Paccekabuddhāpadānavaṇṇanā

tato anantaraṃ apadānaṃ saṅgāyanto "paccekabuddhāpadānaṃ āvuso ānanda bhagavatā kattha paññattan"ti puṭṭho "atha paccekabuddhāpadānaṃ suṇāthā"ti āha. Tesaṃ apadānattho heṭṭhā vuttoyeva.

[83] "suṇāthā"ti vuttapadaṃ uppattinibbattivasena pakāsento "tathāgataṃ jetavane vasantan"tiādimāha. Tattha jetakumārassa nāmavasena tathāsaññite vihāre catūhi iriyāpathavihārehi dibbabrahmaariyavihārehi vā vasantaṃ viharantaṃ yathā purimakā vipassiādayo buddhā samattiṃsapāramiyo pūretvā āgatā, tathā amhākampi bhagavā āgatoti tathāgato. Taṃ tathāgataṃ jetavane vasantanti sambandho. Vedehamunīti vedeharaṭṭhe jātā vedehī, vedehiyā putto vedehiputto. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ, tena ito gato pavattoti muni. Vedehiputto ca so muni ceti "vedehiputtamunī"ti vattabbe "vaṇṇāgamo"tiādinā Niruttinayena ikārassa attaṃ puttasaddassa ca lopaṃ katvā "vedehamunī"ti vuttaṃ. "etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ satimantānaṃ dhitimantānaṃ gatimantānaṃ bahussutānaṃ upaṭṭhākānaṃ yadidaṃ ānando"ti etadagge ṭhapito āyasmā ānando nataṅgo namanakāyaṅgo añjaliko hutvā "bhante paccekabuddhā nāma kīdisā hontī"ti apucchīti sambandho. Te paccekabuddhā kehi hetubhi kehi kāraṇehi bhavanti uppajjanti. Vīrāti bhagavantaṃ ālapati.

[84-85] Tato paraṃ vissajjitākāraṃ dassento "tadāha sabbaññuvaro mahesī"tiādimāha. Sabbaṃ atītādibhedaṃ hatthāmalakaṃ viya jānātīti sabbaññū, sabbaññū ca so varo uttamo ceti sabbaññuvaro. Mahantaṃ sīlakkhandhaṃ samādhikkhandhaṃ paññākkhandhaṃ vimuttikkhandhaṃ mahantaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ esati gavesatīti mahesi. Ānandabhaddaṃ madhurena sarena tadā tasmiṃ pucchitakāle āha kathesīti sambandho. Bho ānanda ye paccekabuddhā pubbabuddhesu pubbesu atītabuddhesu katādhikārā katapuññasambhārā jinasāsanesu aladdhamokkhā appattanibbānā te sabbe paccekabuddhā dhīrā idha imasmiṃ loke saṃvegamukhena ekapuggalaṃ padhānaṃ katvā paccekabuddhā jātāti attho. Sutikkhapaññā suṭṭhu tikkhapaññā. Vināpi buddhehi buddhānaṃ ovādānusāsanīhi rahitā api parittakenapi appamattakenapi ārammaṇena paccekabodhiṃ paṭi ekkaṃ bodhiṃ sammāsambuddhānantaraṃ bodhiṃ anupāpuṇanti paṭivijjhanti.

เล่มที่ ๓๒ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๑๓๒๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ปัจเจกพุทธาปทาน”