ข้ามไปยังเนื้อหา
ธรรมคลัง
หน้าแรกหนังสือบทสวดพระไตรปิฎกชาดกหมวดธรรม
ENเข้าสู่ระบบสมัครสมาชิก
ธรรมคลัง

แหล่งรวมหนังสือ พระสูตร บทสวด และพระไตรปิฎก เพื่อการเรียนรู้ ฝึกฝน และการใช้ชีวิตอย่างมีสติในทุกวัน

เมนูหลัก

  • หน้าแรก
  • หนังสือ
  • บทสวด
  • พระไตรปิฎก
  • ชาดก
  • หมวดธรรม
  • ค้นหา

เกี่ยวกับเรา

  • เกี่ยวกับโครงการ
  • แหล่งที่มาของเนื้อหา
  • ร่วมสนับสนุน

บริการช่วยเหลือ

  • ที่เก็บไว้
  • สำรวจคลังธรรมะ
  • ฟังธรรม
  • API สำหรับนักพัฒนา
“
“สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ”การให้ธรรมเป็นทานย่อมชำนะการให้ทั้งปวง
ธรรมบท ๓๕๔

© ๒๕๖๙ ธรรมคลัง สงวนลิขสิทธิ์

  1. หน้าแรก
  2. /
  3. พระไตรปิฎก
  4. /
  5. เล่มที่ ๓๓
  6. /
  7. …
  8. /
  9. จริยาปิฎก
  10. /
  11. การบำเพ็ญสีลบารมี
  12. /
  13. ๘. ธรรมเทวปุตตจริยา

๘. ธรรมเทวปุตตจริยา

เล่มที่ ๓๓ · ข้อ ๒๒๖ · บรรทัด ๙๐๙๐

คัดจากอรรถกถาบาลี อักษรโรมัน ตัวบทจาก 84000.org

ฉบับหลวงฉบับมหาจุฬาฯบาลีอักษรไทยPALI ROMANอรรถกถาอรรถกถาบาลีอักษรไทยAtthakatha PaliRoman
พรีวิว / พิมพ์ PDFโหมดอ่านต่อเนื่อง

อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน

8. Dhammadevaputtacariyāvaṇṇanā

[66]

"punāparaṃ tadā homi mahāpakkho 1- mahiddhiko

dhammo nāma mahāyakkho sabbalokānukampako"ti. 2-

#[66] Aṭṭhame mahāpakkhoti mahāparivāro. Mahiddhikoti mahatiyā deviddhiyā samannāgato. Dhammo nāma mahāyakkhoti nāmena dhammo nāma mahānubhāvo devaputto. Sabbalokānukampakoti vibhāgaṃ akatvā mahākaruṇāya sabbalokaṃ anuggaṇhanako.

Mahāsatto hi tadā kāmāvacaradevaloke dhammo nāma devaputto hutvā nibbatti, so dibbālaṅkārapaṭimaṇḍito dibbarathaṃ abhiruyha accharāgaṇaparivuto manussesu sāyamāsaṃ bhuñjitvā attano attano gharadvāresu sukhakathāya nisinnesu puṇṇamuposathadivase gāmanigamarājadhānīsu ākāse ṭhatvā "pāṇātipātādīhi dasahi akusalakammapathehi viramitvā tividhasucaritadhammaṃ pūretha, matteyyā petteyyā sāmaññā brahmaññā kule jeṭṭhāpacāyino bhavatha, saggaparāyanā hutvā mahantaṃ yasaṃ anubhavissathā"ti manusse dasakusalakammapathe samādapento jambudīpaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tena vuttaṃ:-

[67]

"dasakusalakammapathe samādapento mahājanaṃ

carāmi gāmanigamaṃ samitto saparijjano"ti 3-

tattha samittoti dhammikehi dhammavādīhi sahāyehi sasahāyo.

Tena ca samayena adhammo nāmeko devaputto kāmāvacaradevaloke nibbatti, "so pāṇaṃ hanatha adinnaṃ ādiyathā"tiādinā nayena satte akusalakammapathe samādapento mahatiyā parisāya parivuto jambudīpaṃ vāmaṃ 4- karoti. Tena vuttaṃ:-

@Footnote: 1 ka. mahesakkho 2 khu.cariyā. 33/18/575-6 3 khu.cariyā. 33/18/575-6 4 Sī.

@padakkhiṇaṃ

[68]

"pāpo kadariyo yakkho dīpento dasa pāpake

sopettha mahiyā carati samitto saparijjano"ti.

#[68] Tattha pāpoti pāpadhammehi samannāgato. Kadariyoti thaddhamaccharī. Yakkhoti devaputto. Dīpento dasa pāpaketi sabbaloke gocaraṃ nāma sattānaṃ upabhogaparibhogāya jātaṃ, tasmā satte vadhitvā yaṃkiñci katvā ca attā pīṇetabbo, indriyāni santappetabbānītiādinā nayena pāṇātipātādike dasa lāmakadhamme kattabbe katvā pakāsento. Sopetthāti sopi adhammo devaputto imasmiṃ jambudīpe. Mahiyāti bhūmiyā āsanne, manussānaṃ dassanasavanūpacāreti attho.

[69]

Tattha ye sattā sādhukammikā 1- dhammagaruno, te dhammaṃ devaputtaṃ tathā āgacchantameva disvā āsanā vuṭṭhāya gandhamālādīhi pūjentā yāva cakkhupathasamatikkamanā tāva abhitthavanti, pañjalikā namassamānā tiṭṭhanti, tassa vacanaṃ sutvā appamattā sakkaccaṃ puññāni karonti. Ye pana sattā pāpasamācārā kurūrakammantā, te adhammassa vacanaṃ sutvā abbhanumodanti, bhiyyoso mattāya pāpāni samācaranti. Evaṃ te tadā aññamaññassa ujuvipaccanīkavādā ceva ujuvipaccanīkakiriyā ca hutvā loke vicaranti. Tenāha bhagavā "dhammavādī adhammo ca ubho paccanikā mayan"ti.

Evaṃ pana gacchante kāle athekadivasaṃ tesaṃ rathā ākāse sammukhā ahesuṃ. Atha nesaṃ parisā "tumhe kassa, tumhe kassā"ti pucchitvā "mayaṃ dhammassa, mayaṃ dhammassā"ti vatvā maggā okkamitvā dvidhā jātā, dhammassa pana adhammassa ca rathā abhimukhā hutvā īsāya īsaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. "tava rathaṃ okkamāpetvā mayhaṃ maggaṃ dehi, tava rathaṃ okkamāpetvā mayhaṃ maggaṃ dehī"ti, aññamaññaṃ maggadāpanatthaṃ vivādaṃ akaṃsu. Parisā ca nesaṃ āvudhāni abhiharitvā yuddhasajjā ahesuṃ. Yaṃ sandhāya vuttaṃ:-

@Footnote: 1 Ma. dhammikā

"dhure dhuraṃ ghaṭṭayantā samimhā paṭipathe ubho.

[70]

Kalaho vattatī bhesmā kalyāṇapāpakassa ca

maggā okkamanatthāya mahāyuddho upaṭṭhito"ti.

Tattha dhure dhuranti ekassa rathīsāya itarassa rathīsaṃ ghaṭṭayantā. Samimhāti samāgatā sammukhībhūtā. Puna ubhoti vacanaṃ ubhopi mayaṃ aññamaññassa paccanīkā hutvā loke vicarantā ekadivasaṃ paṭimukhaṃ āgacchantā dvīsu parisāsu ubhosu passesu maggato okkantāsu saha rathena mayaṃ ubho eva samāgatāti dassanatthaṃ vuttaṃ. Bhesmāti bhayajanako. Kalyāṇapāpakassa cāti kalyāṇassa ca pāpakassa ca. Mahāyuddho upaṭṭhitoti mahāsaṅgāmo paccupaṭṭhito āsi.

Aññamaññassa hi parisāya ca yujjhitukāmatā jātā. Tattha hi dhammo adhammaṃ āha "samma tvaṃ adhammo, ahaṃ dhammo, maggo mayhaṃ anucchaviko, tava rathaṃ okkamāpetvā 1- mayhaṃ maggaṃ dehī"ti. Itaro "ahaṃ daḷhayāno balavā asantāsī, tasmā maggaṃ na demi, yuddhaṃ pana karissāmi, yo yuddhe jinissati, tassa maggo hotū"ti āha. Tenevāha:-

"yasokaro puññakarohamasmiṃ

sadātthuto samaṇabrāhmaṇānaṃ

maggāraho devamanussapūjito

dhammo ahaṃ dehi adhamma maggaṃ. 2-

Adhammayānaṃ daḷhamāruhitvā

asantasanto balavāhamasmi

sa kissa hetumhi tavajja dajjaṃ

maggaṃ ahaṃ dhamma adinnapubbaṃ. 2-

@Footnote: 1 Ma. okkāmetvā 2 khu.jā. 27/26-30/240-1

Dhammo have pāturahosi pubbe

pacchā adhammo udapādi loke

jeṭṭho ca seṭṭho ca sanantano ca

uyyāhi jeṭṭhassa kaniṭṭha maggā. 1-

Na yācanāya napi pātirūpā

na arahattā 2- tehaṃ dadeyyaṃ maggaṃ

yuddhañca no hotu ubhinnamajja

yuddhamhi yo jessati tassa maggo. 1-

Sabbā disā anuvisaṭohamasmi

mahabbalo amitayaso atulyo

guṇehi sabbehi upetarūpo

dhammo adhamma tvaṃ kathaṃ vijessasi. 1-

Lohena ve haññati jātarūpaṃ

na jātarūpena hananti lohaṃ

sace adhammo haññati 3- dhammamajja

ayo suvaṇṇaṃ viya dassaneyyaṃ. 4-

Sace tuvaṃ yuddhabalo adhamma

na tuyhaṃ vuḍḍhā ca garū ca atthi

maggañca te dammi piyāppiyena

vācā duruttānipi te khamāmī"ti. 4- Imā hi 5- tesaṃ vacanapaṭivacanakathā. 6-

@Footnote: 1 khu.jā. 27/26-30/240-1 2 Sī., i. na arahati, cha.Ma. arahatā 3 cha.Ma. hañchati

@4 khu.jā. 27/31-2/241 5 Ma. imāpi 6 Ma. gāthā

Tattha yasokaroti dhamme niyojanavasena devamanussānaṃ yasadāyako. Dutiyapadepi eseva nayo. Sadātthutoti sadā thuto niccappasattho. Sa kissa hetumhi tavajja dajjanti somhi ahaṃ adhammo adhammayānarathaṃ abhiruḷho abhīto balavā. Kiṃ kāraṇā ajja bho dhamma kassaci adinnapubbaṃ maggaṃ tuyhaṃ dammi. Pāturahosīti paṭhamakappikakāle imasmiṃ loke dasakusalakammapathadhammo pubbe pāturahosi, pacchā adhammo. Jeṭṭho cāti pure nibbattabhāvena ahaṃ jeṭṭho ca seṭṭho ca porāṇako ca, tvaṃ pana kaniṭṭho, tasmā "maggā uyyāhī"ti vadati.

Napi pātirūpāti ahaṃ hi bhoto neva yācanāya na patirūpavacanena na maggārahatāya maggaṃ dadeyyaṃ. Anuvisaṭoti ahaṃ catasso disā catasso anudisāti sabbā disā attano guṇena patthaṭo paññāto. Lohenāti ayomuṭṭhikena. Haññatīti hanissati. 1- Yuddhabalo adhammāti sace tvaṃ yuddhabalo asi adhamma. Vuḍḍhā ca garū cāti yadi tuyhaṃ ime vuḍḍhā ime garū paṇḍitāti evaṃ natthi. Piyāppiyenāti piyena viya appiyena, appiyenapi dadanto 2- piyena viya te maggaṃ dadāmīti attho.

Mahāsatto hi tadā cintesi "sacāhaṃ imaṃ pāpapuggalaṃ sabbalokassa ahitāya paṭipannaṃ evaṃ mayā vilomaggāhaṃ gahetvā ṭhitaṃ accharaṃ paharitvā `anācāra mā idha tiṭṭha, sīghaṃ paṭikkama vinassā'ti vadeyyaṃ, so taṅkhaṇaññeva mama dhammatejena bhusamuṭṭhi viya vikireyya, na kho pana metaṃ patirūpaṃ, svāhaṃ sabbalokaṃ anukampanto `lokatthacariyaṃ matthakaṃ pāpessāmī'ti paṭipajjāmi, ayaṃ kho pana pāpo āyatiṃ mahādukkhabhāgī, svāyaṃ mayā visesato anukampitabbo, tasmāssa maggaṃ dassāmi, evaṃ me sīlaṃ suvisuddhaṃ akhaṇḍitaṃ bhavissatī"ti. Evaṃ pana cintetvā bodhisatte "sace tuvaṃ yuddhabalo"ti gāthaṃ vatvā thokaṃ maggato okkantamatte eva adhammo rathe ṭhātuṃ asakkonto avaṃsiro paṭhaviyaṃ patitvā paṭhaviyā vivare dinne gantvā avīcimhi eva nibbatti. Tena vuttaṃ:-

@Footnote: 1 Ma. harīyati 2 Ma. appiyo santo

[71]

"yadihantassa kuppeyyaṃ yadi bhinde tapoguṇaṃ

sahaparijanaṃ tassa rajabhūtaṃ kareyyahaṃ.

[72]

Apicāhaṃ sīlarakkhāya nibbāpetvāna mānasaṃ

saha janenokkamitvā 1- pathaṃ pāpassadāsahaṃ.

[73]

Saha pathato okkante 2- katvā cittassa nibbutiṃ

vivaraṃ adāsi paṭhavī pāpayakkhassa tāvade"ti. 3-

#[71] Tattha yadihantassa kuppeyyanti tassa adhammassa yadi ahaṃ kujjheyyaṃ. Yadi bhinde tapoguṇanti tenevassa kujjhanena mayhaṃ tapoguṇaṃ sīlasaṃvaraṃ yadi vināseyyaṃ. Sahaparijanaṃ tassāti sahaparijanaṃ taṃ adhammaṃ. Rajabhūtanti rajamiva bhūtaṃ, rajabhāvaṃ pattaṃ ahaṃ kareyyaṃ.

#[72] Apicāhanti ettha ahanti nipātamattaṃ. Sīlarakkhāyāti sīlarakkhanatthaṃ. Nibbāpetvānāti paṭikacceva khantimettānuddayassa upaṭṭhāpitattā tasmiṃ adhamme uppajjanakakodhassa anuppādaneneva dosajapariḷāhavūpasamanena mānasaṃ vūpasametvā. Saha jane nokkamitvāti mayhaṃ parijanena saddhiṃ maggā okkamitvā tassa pāpassa adhammassa ahaṃ maggaṃ adāsiṃ.

#[73] Saha pathato okkanteti vuttanayena cittassa vūpasamaṃ katvā "maggaṃ te dammī"ti ca vatvā thokaṃ maggato saha okkamanena. Pāpayakkhassāti adhammadevaputtassa. Tāvadeti taṅkhaṇaṃ eva mahāpaṭhavī vivaramadāsi. Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana "maggañca te dammī"ti gāthāya kathitakkhaṇeyevāti vuttaṃ.

Evaṃ tasmiṃ bhūmiyaṃ patite catunahutādhikadviyojanasatasahassabahalā sakalaṃ varāvaraṃ 4- dhārentīpi mahāpaṭhavī "nāhamimaṃ pāpapurisaṃ dhāremī"ti kathentī viya tena ṭhitaṭṭhāne dvidhā

@Footnote: 1 pāḷi. janenukkamitvā 2 pāḷi. ukkante 3 khu.cariyā. 33/71-3/608 4 Sī.

@carācaraṃ Bhijji. Mahāsatto pana tasmiṃ nipatitvā avīcimhi nibbatte rathadhure yathāṭhitova saparijano mahatā devānubhāvena gamanamaggeneva gantvā attano bhavanaṃ pāvisi. Tenāha bhagavā:-

"khantībalo yuddhabalaṃ vijetvā

hantvā adhammaṃ nihanitvā bhūmyā

pāyāsi vitto abhiruyha sandanaṃ

maggeneva atibalo saccanikkamo"ti. 1-

Tadā adhammo devadatto ahosi, tassa parisā devadattaparisā, dhammo lokanātho, tassa parisā buddhaparisā.

Idhāpi heṭṭhā vuttanayeneva sesapāramiyo yathārahaṃ niddhāretabbā. Tathā idhāpi dibbehi āyuvaṇṇayasasukhaādhipateyyehi dibbeheva uḷārehi kāmaguṇehi samappitassa samaṅgībhūtassa anekasahassasaṅkhāhi accharāhi sabbakālaṃ paricāriyamānassa mahati pamādaṭṭhāne ṭhitassa sato īsakampi pamādaṃ anāpajjitvā "lokatthacariyaṃ matthakaṃ pāpessāmī"ti māse māse puṇṇamiyaṃ dhammaṃ dīpento saparijano manussapathe vicaritvā mahākaruṇāya sabbasatte adhammato vivecetvā dhamme niyojanaṃ, adhammena samāgatopi tena kataṃ anācāraṃ agaṇetvā tattha cittaṃ akopetvā khantimettānuddayameva paccupaṭṭhapetvā akhaṇḍaṃ suvisuddhañca katvā attano sīlassa rakkhananti evamādayo mahāsattassa guṇānubhāvā vibhāvetabbāti.

Dhammadevaputtacariyāvaṇṇanā niṭṭhitā.

@Footnote: 1 khu.jā. 27/34/242

ที่มา: อรรถกถาบาลี อักษรโรมัน เล่มที่ ๕๒ จาก 84000.org

รายงานข้อผิดพลาด
หัวข้อก่อนหน้า๗. มาตังคจริยากลับไปยังสารบัญเล่มที่ ๓๓การบำเพ็ญสีลบารมีหัวข้อถัดไป๙. ชยทิสจริยา