บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ขนฺธธาตุววตฺถานํ ได้แก่ ทำการจำแนกขันธ์ ๕ ธาตุ ๑๘ โดยกำหนดนามรูปเป็นต้น. กำหนดรูปธรรมและอรูปธรรม โดยสภาวลักษณะและสามัญลักษณะเป็นต้น ชื่อว่ากำหนดขันธ์และธาตุ.
อนึ่งพึงทราบการกำหนดขันธ์และธาตุ แม้โดยอนิจจานุปัสสนาเป็นอาทิ โดยนัยเป็นต้นอย่างนี้ว่า รูปเปรียบเหมือนก้อนฟองน้ำ เพราะไม่ทนต่อการย่ำยี และเพราะต้องขาดวิ่นเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยเป็นต้น เวทนาเปรียบเหมือนฟองน้ำเพราะรื่นรมย์อยู่ชั่วขณะ สัญญาเปรียบเหมือนพยับแดดเพราะความย่อยยับไป สังขารทั้งหลายเปรียบเหมือนต้นกล้วย เพราะไม่มีแก่น วิญญาณเปรียบเหมือนนักเล่นกล เพราะลวง.
ในคำนี้ว่า อปฺปวตตํ ภวาภเว ความว่า ความเจริญชื่อว่าภวะ ความเสื่อมชื่อว่าอภวะ.
พึงทราบความแห่งภวะและอภวะ โดยนัยเป็นต้นอย่างนี้ว่า สัสสตทิฏฐิชื่อว่าภวะ อุจเฉททิฏฐิชื่อว่าอภวะ, ภพน้อยชื่อว่าภวะ ภพใหญ่ชื่อว่าอภวะ, กามภพชื่อว่าภวะ รูปภพและอรูปภพชื่อว่าอภวะ.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที