๒๕. โกณาคมนพุทฺธวํสวณฺณนา

กกุสนฺธสฺส ปน ภควโต อปรภาเค ตสฺส สาสเน จ อนฺตรหิเต สตฺเตสุ ตึสวสฺสสหสฺสายุเกสุ ชาเตสุ ปรหิตโกณาคมโน ๑- โกณาคมโน นาม สตฺถา โลเก อุทปาทิ. ๒- อถ วา กนกาคมนโต โกณาคมโน นาม สตฺถา โลเก อุทปาทิ. ตตฺถ กการสฺส โกอาเทสํ กตฺวา นการสฺส ณาเทสํ กตฺวา เอกสฺส กการสฺส โลปํ กตฺวา นิรุตฺตินเยน กนกสฺส กนกาทิอาภรณสฺส อาคมนํ ปวสฺสนํ ยสฺส ภควโต อุปฺปนฺนกาเล โส โกณาคมโน นาม. ๒- เอตฺถ ปน อายุ อนุปุพฺเพน ปริหีนสทิสํ กตํ, น เอวํ ปริหีนํ, ปุน วฑฺฒิตฺวา ปริหีนนฺติ เวทิตพฺพํ. กถํ? อิมสฺมึเยว กปฺเป กกุสนฺโธ ภควา จตฺตาลีสวสฺสสหสฺสายุกกาเล นิพฺพตฺโต, ตํ ปน อายุ ปริหายมานํ ทสวสฺสกาลํ ปตฺวา ปุน อสงฺเขฺยยฺยํ ปตฺวา ตโต ปริหายมานํ ตึสวสฺสสหสฺสายุกกาเล ฐิตํ, ตทา โกณาคมโน ภควา โลเก อุปฺปนฺโนติ เวทิตพฺโพ.

โสปิ ปารมิโย ปูเรตฺวา ตุสิตปุเร นิพฺพตฺติตฺวา ตโต จวิตฺวา โสภวตีนคเร ยญฺญทตฺตสฺส พฺราหฺมณสฺส ภริยาย รูปาทีหิ คุเณหิ อนุตฺตราย อุตฺตราย นาม พฺราหฺมณิยา กุจฺฉิสฺมึ ปฏิสนฺธึ คเหตฺวา ทสนฺนํ มาสานํ อจฺจเยน สุภวตีอุยฺยาเน มาตุกุจฺฉิโต นิกฺขมิ. ชายมาเน ปน ตสฺมึ สกลชมฺพุทีเป เทโว กนกวสฺสํ วสฺสิ. เตนสฺส กนกาคมนการณตฺตา "กนกาคมโน"ติ นามมกํสุ. ตํ ปนสฺส นามํ อนุกฺกเมน ปริณมมานํ "โกณาคมโน"ติ ชาตํ. โส ปน ตีณิ วสฺสสหสฺสานิ อคารํ อชฺฌาวสิ. ตุสิตสนฺตุสิตสนฺตุฏฺฐนามกา ปนสฺส ตโย ปาสาทา อเหสุํ. รุจิคตฺตาพฺราหฺมณีปมุขานิ โสฬส อิตฺถิสหสฺสานิ อเหสุํ.