๗. กปิราชจริยาวณฺณนา

[๖๗] สตฺตเม ยทา อหํ กปิ อาสินฺติ ยสฺมึ กาเล อหํ กปิโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา วุทฺธิมนฺวาย นาคพโล ถามสมฺปนฺโน อสฺสโปตกปฺปมาโณ มหาสรีโร กปิ โหมิ. นทีกูเล ทรีสเยติ เอกิสฺสา นทิยา ตีเร เอกสฺมึ ทรีภาเค ยทา วาสํ กปฺเปมีติ อตฺโถ.

ตทา กิร โพธิสตฺโต ยูถปริหรณํ อกตฺวา เอกจโร หุตฺวา วิหาสิ. ตสฺสา ปน นทิยา เวมชฺเฌ เอโก ทีปโก นานปฺปกาเรหิ อมฺพปนสาทีหิ ผลรุกฺเขหิ สมฺปนฺโน. โพธิสตฺโต ถามชวสมฺปนฺนตาย นทิยา โอริมตีรโต อุปฺปติตฺวา ทีปกสฺส ปน นทิยา จ มชฺเฌ เอโก ปิฏฺฐิปาสาโณ อตฺถิ, ตสฺมึ ปตติ. ตโต อุปฺปติตฺวา ตสฺมึ ทีปเก ปตติ. โส ตตฺถ นานปฺปการานิ ผลาผลานิ ขาทิตฺวา สายํ เตเนว อุปาเยน ปจฺจาคนฺตฺวา อตฺตโน วสนฏฺฐาเน วสิตฺวา ปุนทิวเส ตเถว กโรติ. อิมินา นิยาเมน วาสํ กปฺเปสิ.

ตสฺมึ ปน กาเล เอโก กุมฺภีโล สปชาปติโก ตสฺสํ นทิยํ วสติ. ตสฺส ภริยา โพธิสตฺตํ อปราปรํ คจฺฉนฺตํ ทิสฺวา ตสฺส หทยมํเส โทหฬํ อุปฺปาเทตฺวา กุมฺภีลํ อาห "มยฺหํ โข อยฺยปุตฺต อิมสฺส วานรสฺส หทยมํเส โทหโฬ อุปฺปนฺโน"ติ. โส "สาธุ ภทฺเท ลจฺฉสี"ติ วตฺวา "อชฺช ตํ สายํ ทีปกโต อาคจฺฉนฺตเมว คณฺหิสฺสามี"ติ คนฺตฺวา ปิฏฺฐิปาสาเณ นิปชฺชิ. โพธิสตฺโต ตํ ทิวสํ โคจรํ จริตฺวา สายนฺหสมเย ทีปเก ฐิโตว ปาสาณํ โอโลเกตฺวา "อยํ ปาสาโณ อิทานิ อุจฺจตโร ขายติ, กึ นุ โข การณนฺ"ติ จินฺเตสิ. มหาสตฺตสฺส หิ อุทกปฺปมาณญฺจ ปาสาณปฺปมาณญฺจ สุววตฺถาปิตเมว โหติ. เตนสฺส เอตทโหสิ "อชฺช อิมิสฺสา นทิยา อุทกํ เนว หายติ, อถ จ ปนายํ ปาสาโณ มหา หุตฺวา ปญฺญายนฺติ, กจฺจิ นุ โข เอตฺถ มยฺหํ คหณตฺถาย กุมฺภีโล นิปนฺโน"ติ.