ตโต "อหํ พุทฺธภูตํ ทฏฺฐุํ ลภิสฺสามิ นุ โข, โน"ติ อุปธาเรนฺโต "น ลภิสฺสามิ, อนฺตราเยว กาลํ กตฺวา พุทฺธสเตนปิ พุทฺธสหสฺเสนปิ คนฺตฺวา โพเธตุํ อสกฺกุเณยฺเย อรูปภเว นิพฺพตฺติสฺสามี"ติ ทิสฺวา "เอวรูปํ นาม อจฺฉริยปุริสํ พุทฺธภูตํ ทฏฺฐุํ น ลภิสฺสามิ, มหตี วต เม ชานิ ภวิสฺสตี"ติ ปโรทิ. มนุสฺสา ปน ทิสฺวา "อมฺหากํ อยฺโย อิทาเนว หสิตฺวา ปุน โรทิตุมารภิ, กึ นุ โข ภนฺเต อมฺหากํ อยฺยปุตฺตสฺส โกจิ อนฺตราโย ภวิสฺสตี"ติ ปุจฺฉึสุ. ตาปโส อาห "นตฺเถตสฺส อนฺตราโย, นิสฺสํสเยน พุทฺโธ ภิวฺสตี"ติ. "อถ กสฺมา ตุเมฺห ปโรหิตฺถา"ติ. "เอวรูปํ อจฺฉริยปุริสํ พุทฺธภูตํ ทฏฺฐุํ น ลภิสฺสามิ, มหตี วต เม ชานิ ภวิสฺสตีติ อตฺตานํ อนุโสจนฺโต โรทามี"ติ อาห.

ตโต โพธิสตฺตํ ปญฺจเม ทิวเส สีสํ นฺหาเปตฺวา "นามํ คณฺหิสฺสามา"ติ ราชภวนํ จตุชฺชาติกคนฺเธน อุปลิมฺปิตฺวา ลาชปญฺจมานิ กุสุมานิ วิกิริตฺวา อสมฺภินฺนปายาสํ ปจาเปตฺวา ติณฺณํ เวทานํ ปารงฺคเต อฏฺฐสเต พฺราหฺมเณ นิมนฺเตตฺวา ราชภวเน นิสีทาเปตฺวา มธุปายาสํ โภเชตฺวา สกฺการํ กตฺวา "กึ นุ โข ภวิสฺสตี"ติ ลกฺขณานิ ปริคฺคาหาเปสุํ. เตสุ รามาทโย อฏฺฐ พฺราหฺมณปณฺฑิตา ลกฺขณปริคฺคาหกา อเหสุํ. เตสุ สตฺต ชนา เทฺว องฺคุลิโย อุกฺขิปิตฺวา เทฺวธา พฺยากรึสุ "อิเมหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคโต อคารํ อชฺฌาวสนฺโต ราชา โหติ จกฺกวตฺตี, ปพฺพชมาโน พุทฺโธ"ติ. เตสํ ปน สพฺพทหโร โคตฺเตน โกณฺฑญฺโญ นาม พฺราหฺมโณ โพธิสตฺตสฺส ลกฺขณวรสมฺปตฺตึ ทิสฺวา "เอตสฺส อคารมชฺเฌ ฐานการณํ นตฺถิ, เอกนฺเตเนว วิวฏจฺฉโท พุทฺโธ ภวิสฺสตี"ติ เอกเมว องฺคุลึ อุกฺขิปิตฺวา เอกํสพฺยากรณํ พฺยากาสิ. อถสฺส นามํ คณฺหนฺตา สพฺพโลกตฺถสิทฺธิกรตฺตา สิทฺธตฺโถติ นามมกํสุ.

อถ เต พฺราหฺมณา อตฺตโน ฆรานิ คนฺตฺวา ปุตฺเต อามนฺเตตฺวา เอวมาหํสุ "อเมฺห มหลฺลกา สุทฺโธนมหาราชสฺส ปุตฺตํ สพฺพญฺญุตํ ปตฺตํ สมฺภาเวยฺยาม วา, โน วา, ตุเมฺห ปน ตสฺมึ ปพฺพชิตฺวา สพฺพญฺญุตํ ปตฺเต ตสฺส สาสเน ปพฺพชถา"ติ. ตโต สตฺตปิ ชนา ยาวตายุกํ ฐตฺวา ยถากมฺมํ คตา. โกณฺฑญฺญมาณโว อโรโค อโหสิ. ตทา ปน ราชา เตสํ วจนํ สุตฺวา "กึ ทิสฺวา มม ปุตฺโต ปพฺพชิสฺสตี"ติ เต ปุจฺฉิ. จตฺตาริ ปุพฺพนิมิตฺตานิ เทวาติ. กตรญฺจ กตรญฺจาติ? ชิณฺณํ พฺยาธิตํ มตํ ปพฺพชิตนฺติ. ราชา "อิโต ปฏฺฐาย เอวรูปานํ มม ปุตฺตสฺส สนฺติกํ อาคมิตุํ มา อทตฺถา"ติ วตฺวา กุมารสฺส จกฺขุปเถ ชิณฺณปุริสาทีนํ อาคมนนิวารณตฺถํ จตูสุ ทิสาสุ คาวุตคาวุตฏฺฐาเน อารกฺขํ ฐเปสิ. ตํทิวสํ มงฺคลฏฺฐาเน สนฺนิปติเตสุ อสีติยา ญาติกุลสหสฺเสสุ เอกเมโก เอกเมกํ ปุตฺตํ ปฏิชานิ "อยํ พุทฺโธ วา โหตุ ราชา วา, มยํ เอกเมกํ ปุตฺตํ ทสฺสาม, สเจ พุทฺโธ ภวิสฺสติ, ขตฺติยสมเณเหว ปริวุโต วิจริสฺสติ. สเจ ราชา จกฺกวตฺตี ภวิสฺสติ, ขตฺติยกุมาเรเหว ปริวุโต วิจริสฺสตี"ติ. อถ ราชา มหาปุริสสฺส ปรมรูปสมฺปนฺนา วิคตสพฺพโทสา จตุสฏฺฐิ ธาติโย อทาสิ. โพธิสตฺโต อนนฺเตน ปริวาเรน มหตา สิริสมุทเยน วฑฺฒิ.

เล่มที่ ๓๓ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก๑,๒๔๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒๕. โคตมพุทธวงศ์”