มหาชโน "อิเมสํ ยาจกานํ อติทาเนน อมฺหากํ ราชา รฏฺฐา ปพฺพาชิโต, เอวํ อมฺหากํ ราชานํ นาเสตฺวา ปุนปิ อิเธว อาคจฺฉตี"ติ เลฑฺฑุทณฺฑาทิหตฺโถ อุปกฺโกสนฺโต พฺราหฺมณํ อนุพนฺธิ. โส เทวตาวิคฺคหิโต หุตฺวา ตโต นิกฺขมิตฺวา วงฺกปพฺพตคามิมคฺคํ อภิรุโฬฺห อนุกฺกเมน วนทฺวารํ ปตฺวา มหาวนํ อชฺโฌคาเหตฺวา มคฺคมูโฬฺห หุตฺวา วิจรนฺโต เตหิ ราชูหิ โพธิสตฺตสฺส อารกฺขณตฺถาย ฐปิเตน เจตปุตฺเตน สมาคญฺฉิ. เตน "กหํ โภ พฺราหฺมณ คจฺฉสี"ติ ปุฏฺโฐ "เวสฺสนฺตรมหาราชสฺส สนฺติกนฺ"ติ วุตฺเต "อทฺธา อยํ พฺราหฺมโณ ตสฺส ปุตฺเต วา เทวึ วา ยาจิตุํ คจฺฉตี"ติ จินฺเตตฺวา "มา โข ตฺวํ พฺราหฺมณ ตตฺถ คจฺฉิ, สเจ คจฺฉสิ, เอตฺเถว เต สีสํ ฉินฺทิตฺวา มยฺหํ สุนขานํ ฆาสํ กริสฺสามี"ติ เตน สนฺตชฺชิโต มรณภยภีโต "อหมสฺส ปิตรา เปสิโต ทูโต, `ตํ อาเนสฺสามี'ติ อาคโต"ติ มุสาวาทํ อภาสิ. ตํ สุตฺวา เจตปุตฺโต ตุฏฺฐหฏฺโฐ พฺราหฺมณสฺส สกฺการสมฺมานํ กตฺวา วงฺกปพฺพตคามิมคฺคํ อาจิกฺขิ. โส ตโต ปรํ คจฺฉนฺโต อนฺตรามคฺเค อจฺจุเตน นาม ตาปเสน สทฺธึ สมาคนฺตฺวา ตมฺปิ มคฺคํ ปุจฺฉิตฺวา เตนาปิ มคฺเค อาจิกฺขิเต เตน อาจิกฺขิตสญฺญาย มคฺคํ คจฺฉนฺโต อนุกฺกเมน โพธิสตฺตสฺส อสฺสมปทฏฺฐานสมีปํ คนฺตฺวา มทฺทิเทวิยา ผลาผลตฺถํ คตกาเล โพธิสตฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อุโภ ทารเก ยาจิ. เตน วุตฺตํ:-

[๑๑๒] "ปวเน วสมานสฺส อทฺธิโก ๑- มํ อุปาคมิ

อยาจิ ปุตฺตเก มยฺหํ ชาลึ กณฺหาชินํ จุโภ"ติ.

เอวํ พฺราหฺมเณน ทารเกสุ ยาจิเตสุ มหาสตฺโต "จิรสฺสํ วต เม ยาจโก อธิคโต, อชฺชาหํ อนวเสสโต ทานปารมึ ปูเรสฺสามี"ติ อธิปฺปาเยน โสมนสฺสชาโต ปสาริตหตฺเถ สหสฺสตฺถวิกํ ฐเปนฺโต วิย พฺราหฺมณสฺส จิตฺตํ ปริโตเสนฺโต สกลญฺจ ตํ ปพฺพตกุจฺฉึ อุนฺนาเทนฺโต "ททามิ ตว มยฺหํ ปุตฺตเก, อปิ จ มทฺทิเทวี ปน ปาโตว ผลาผลตฺถาย วนํ คนฺตฺวา สายํ อาคมิสฺสติ, ตาย อาคตาย เต ปุตฺตเก ทสฺเสตฺวา ตฺวญฺจ มูลผลาผลํ ขาทิตฺวา เอกรตฺตึ วสิตฺวา วิคตปริสฺสโม ปาโตว คมิสฺสสี"ติ อาห. พฺราหฺมโณ "กามญฺเจส อุฬารชฺฌาสยตาย ปุตฺตเก ททาติ, มาตา ปน วจฺฉคิทฺธา ๒- อาคนฺตฺวา ทานสฺส อนฺตรายมฺปิ กเรยฺย, ยนฺนูนาหํ อิมํ นิปฺปีเฬตฺวา ทารเก คเหตฺวา อชฺเชว คจฺเฉยฺยนฺ"ติ จินฺเตตฺวา "ปุตฺตา เจ เต มยฺหํ ทินฺนา, กึ ทานิ มาตรํ ทสฺเสตฺวา เปสิเตหิ, เต ทารเก คเหตฺวา อชฺเชว คมิสฺสามี"ติ อาห. "สเจ ตฺวํ พฺราหฺมณ ราชปุตฺตํ มาตรํ ทฏฺฐุํ น อิจฺฉสิ, อิเม ทารเก คเหตฺวา เชตุตฺตรนครํ คจฺฉ, ตตฺถ สญฺชยมหาราชา ทารเก คเหตฺวา มหนฺตํ เต ธนํ ทสฺสติ, เตน ทาสทาสิโย คณฺหิสฺสสิ, สุขญฺจ ชีวิสฺสสิ, อญฺญถา อิเม สุขุมาลา ราชทารกา, กินฺเต เวยฺยาวจฺจํ กริสฺสนฺตี"ติ อาห.

เล่มที่ ๓๓ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก๑,๕๒๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๙. เวสสันตรจริยา”