ตทา หิ โพธิสตฺโต จณฺฑาลโยนิยํ นิพฺพตฺติตฺวา รูเปน ทุทฺทสิโก พหินคเร จณฺฑาลคาเม วสติ. "มาตงฺคปณฺฑิโต"ติ ปกาสนาโม. อเถกทิวสํ ตสฺมึ นคเร นกฺขตฺเต โฆสิเต เยภุยฺเยน นาครา นกฺขตฺตํ กีฬนฺติ. อญฺญตราปิ พฺราหฺมณมหาสาลกญฺญา โสฬสปณฺณรสวสฺสุทฺเทสิกา เทวกญฺญา วิย รูเปน ทสฺสนียา ปาสาทิกา "อตฺตโน วิภวานุรูปํ นกฺขตฺตํ กีฬิสฺสามี"ติ ปหูตขชฺชโภชฺชาทีนิ สกเฏสุ อาโรเปตฺวา สพฺพเสตํ วฬวารถมารุยฺห มหตา ปริวาเรน อุยฺยานภูมึ คจฺฉติ. ทิฏฺฐมงฺคลิกา นาเมสา, สา กิร ทุสฺสณฺฐิตํ รูปํ "อวมงฺคลนฺ"ติ ตํ ทฏฺฐุํ น อิจฺฉติ, เตนสฺสา "ทิฏฺฐมงฺคลิกา"เตฺวว สมญฺญา อุทปาทิ.

ตทา โพธิสตฺโต กาลสฺเสว อุฏฺฐาย ปฏปิโลติกํ นิวาเสตฺวา ชชฺชริตมุขภาคํ เวณุทณฺฑํ คเหตฺวา ภาชนหตฺโถ นครํ ปวิสติ มนุสฺเส ทิสฺวา ทูรโตว เตสํ ทูรีกรณตฺถํ เตน เวณุทณฺเฑน สญฺญํ กโรนฺโต. อถ ทิฏฺฐมงฺคลิกา "อุสฺสรถ อุสฺสรถา"ติ อุสฺสารณํ กโรนฺเตหิ อตฺตโน ปุริเสหิ นียมานา นครทฺวารมชฺเฌ มาตงฺคํ ทิสฺวา "โก เอโส"ติ อาห. "อยฺเย มาตงฺคจณฺฑาโล"ติ จ วุตฺเต "อีทิสํ ทิสฺวา คตานํ กุโต วุฑฺฒี"ติ ยานํ นิวตฺตาเปสิ. มนุสฺสา "ยํ มยํ อุยฺยานํ คนฺตฺวา พหุํ ขชฺชโภชฺชาทึ ลเภยฺยาม, ตสฺส โน

โส น จิเรเนว สตึ ปฏิลภิตฺวา วุฏฺฐาย มนุสฺเส ปุจฺฉิ "กึ อยฺยา ทฺวารํ นาม สพฺพสาธารณํ, อุทาหุ พฺราหฺมณานํ เอว กตนฺ"ติ. สพฺเพสํ สาธารณนฺติ. "เอวํ สพฺพสาธารณทฺวาเร เอกมนฺตํ อปกฺกมนฺตํ มํ ทิฏฺฐมงฺคลิกาย มนุสฺสา อิมํ อนยพฺยสนํ ปาเปสุนฺ"ติ รถิกาย มนุสฺสานํ อาโรเจตฺวา "หนฺทาหํ อิมิสฺสา มานํ ภินฺทิสฺสามี"ติ ตสฺสา นิเวสนทฺวารํ คนฺตฺวา "อหํ ทิฏฺฐมงฺคลิกํ อลทฺธา น วุฏฺฐหิสฺสามี"ติ นิปชฺชิ. ทิฏฺฐมงฺคิลกาย ปิตา "ฆรทฺวาเร มาตงฺโค นิปนฺโน"ติ สุตฺวา "ตสฺส กากณิกํ เทถ, เตเลน สรีรํ มกฺเขตฺวา คจฺฉตู"ติ อาห. โส "ทิฏฺฐมงฺคลิกํ อลทฺธา น อุฏฺฐหิสฺสามิ"จฺเจว อาห. ตโต พฺราหฺมเณน "เทฺว กากณิเก เทถ มาสกํ ปาทํ กหาปณํ เทฺว ตีณิ ยาว กหาปณสตํ กหาปณสหสฺสํ เทถา"ติ วุตฺเตปิ น สมฺปฏิจฺฉติ เอว. เอวํ เตสํ มนฺเตนฺตานํ เอว สูริโย อตฺถงฺคโต.