อถ ทิฏฺฐมงฺคลิกาย มาตา ปาสาทา โอรุยฺห สาณิปาการํ ปริกฺขิปาเปตฺวา ตสฺส สนฺติกํ คนฺตฺวา "ตาต มาตงฺค ทิฏฺฐมงฺคลิกาย อปราธํ ขม, เทฺว สหสฺสานิ คณฺหาหิ ยาว สตสหสฺสํ คณฺหาหี"ติ วุตฺเตปิ น สมฺปฏิจฺฉิ, นิปชฺชิ เอว. ตสฺเสวํ ฉ ทิวเส นิปชฺชิตฺวา สตฺตเม ทิวเส สมฺปตฺเต สมนฺตา สามนฺตฆรา ปฏิวิสกฆรา จ มนุสฺสา อุฏฺฐหิตฺวา "ตุเมฺห มาตงฺคํ วา อุฏฺฐาเปถ, ทาริกํ วา เทถ, มา อเมฺห นาสยิตฺถา"ติ อาหํสุ. ตทา กิร อยํ ตสฺมึ เทเส เทสธมฺโม "ยสฺส ฆรทฺวาเร เอวํ นิปชฺชิตฺวา จณฺฑาโล มรติ, เตน ฆเรน สทฺธึ สตฺตสตฺตฆรวาสิโน จณฺฑาลา โหนฺตี"ติ.

ตโต ทิฏฺฐมงฺคลิกาย มาตาปิตโร ทิฏฺฐมงฺคลิกํ ปฏปิโลติกํ นิวาสาเปตฺวา จณฺฑาลานุจฺฉวิกํ ปริกฺขารํ ทตฺวา ปริเทวมานํ เอว ตสฺส สนฺติกํ เนตฺวา "หนฺท ทานิ ทาริกํ อุฏฺฐาย คณฺหาหี"ติ อทํสุ. สา ปสฺเส ฐตฺวา "อุฏฺฐาหี"ติ อาห. โส "อหํ อติวิย กิลนฺโต, หตฺเถ คเหตฺวา มํ อุฏฺฐาเปหี"ติ อาห. สา ตถา อกาสิ. มาตงฺโค "มยํ อนฺโตนคเร วสิตุํ น ลภาม, เอหิ, พหินคเร จณฺฑาลคามํ คมิสฺสามา"ติ ตํ อปสฺสาย อตฺตโน เคหํ อคมาสิ. "ตสฺสา ปิฏฺฐึ อภิรุหิตฺวา"ติ ชาตกภาณกา วทนฺติ.

เอวํ ปน เคหํ คนฺตฺวา ชาติสมฺเภทวีติกฺกมํ อกตฺวาว กติปาหํ เคเห วสิตฺวา พลํ คเหตฺวา จินฺเตสิ "อหํ อิมํ พฺราหฺมณมหาสาลกญฺญํ มยฺหํ จณฺฑาลเคเห วาสาเปสึ, หนฺท ทานิ ตํ ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตํ กริสฺสามี"ติ. โส อรญฺญํ ปวิสิตฺวา ปพฺพชิตฺวา สตฺตาหพฺภนฺตเรเยว อฏฺฐสมาปตฺติโย ปญฺจาภิญฺญาโย นิพฺพตฺเตตฺวา อิทฺธิยา จณฺฑาลคามทฺวาเร โอตริตฺวา เคหทฺวาเร ฐิโต ทิฏฺฐมงฺคลิกํ ปกฺโกสาเปตฺวา "สามิ กิสฺส มํ อนาถํ กตฺวา ปพฺพชิโตสี"ติ ปริเทวมานํ "ตฺวํ ภทฺเท มา จินฺตยิ, ตว โปราณกยสโต อิทานิ มหนฺตตรํ ยสํ กริสฺสามิ, ตฺวํ ปน `มหาพฺรหฺมา เม สามิโก, น มาตงฺโค, โส พฺรหฺมโลกํ คโต, อิโต สตฺตเม ทิวเส ปุณฺณมาย จนฺทมณฺฑลํ ภินฺทิตฺวา อาคมิสฺสตี'ติ ปริสาสุ วเทยฺยาสี"ติ วตฺวา หิมวนฺตเมว คโต.

ทิฏฺฐมงฺคลิกาปิ พาราณสิยํ มหาชนมชฺเฌ เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ตถา กเถสิ. อถ ปุณฺณมทิวเส โพธิสตฺโต จนฺทมณฺฑลสฺส คคนมชฺเฌ ฐิตกาเล พฺรหฺมตฺตภาวํ มาเปตฺวา จนฺทมณฺฑลํ ภินฺทิตฺวา ทฺวาทสโยชนิกํ พาราณสึ สกลํ กาสิรฏฺฐญฺจ เอโกภาสํ กตฺวา อากาสโต โอตริตฺวา พาราณสิยา อุปริ ติกฺขตฺตุํ ปริพฺภมิตฺวา มหาชเนน คนฺธมาลาทีหิ ปูชิยมาโน จณฺฑาลคามาภิมุโข อโหสิ. พฺรหฺมภตฺตา สนฺนิปติตฺวา ตํ จณฺฑาลคามกํ คนฺตฺวา ทิฏฺฐมงฺคลิกาย เคหํ สุทฺธวตฺถคนฺธมาลาทีหิ เทววิมานํ วิย อลงฺกรึสุ. ทิฏฺฐมงฺคลิกา จ ตทา อุตุนี โหติ. มหาสตฺโต ตตฺถ คนฺตฺวา ทิฏฺฐมงฺคลิกํ องฺคุฏฺเฐน นาภิยํ ปรามสิตฺวา "ภทฺเท คพฺโภ เต ปติฏฺฐิโต, ตฺวํ ปุตฺตํ วิชายิสฺสสิ, ตฺวมฺปิ ปุตฺโตปิ เต ลาภคฺคยสคฺคปฺปตฺตา ภวิสฺสถ, ตว สีสโธวนอุทกํ ๑- สกลชมฺพุทีเป ราชูนํ อภิเสโกทกํ ภวิสฺสติ, นฺหาโนทกํ ปน เต อมโตทกํ ภวิสฺสติ, เย นํ สีเส อภิสิญฺจิสฺสนฺติ, ๒- เต สพฺพโรเคหิ มุจฺจิสฺสนฺติ, กาฬกณฺณิยา จ ปริมุจฺจิสฺสนฺติ,

เล่มที่ ๓๓ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก๑,๖๕๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๗. มาตังคจริยา”