ตํ สุตฺวา เอโก กูฏชฏิโล "อิทานิ ราชกุลูปโก ภวิสฺสามี"ติ จินฺเตตฺวา ตาปสานํ คมนกาเล คิลานาลยํ กตฺวา นิปชฺชิตฺวา "เอหิ คจฺฉามา"ติ วุตฺเต "น สกฺโกมี"ติ อาห. มหารกฺขิโต ตสฺส นิปนฺนการณํ ญตฺวา "ยทา สกฺโกสิ, ตทา อาคจฺเฉยฺยาสี"ติ อิสิคณํ อาทาย หิมวนฺตเมว คโต. กุหโก นิวตฺติตฺวา เวเคน คนฺตฺวา ราชทฺวาเร ฐตฺวา "มหารกฺขิตสฺส อุปฏฺฐากตาปโส อาคโต"ติ รญฺโญ อาโรจาเปตฺวา ๒- รญฺญา เวเคน ปกฺโกสาปิโต ปาสาทํ อภิรุยฺห ปญฺญตฺเต อาสเน นิสีทิ. ราชา ตํ วนฺทิตฺวา เอกมนฺตํ นิสินฺโน อิสีนํ อาโรคฺยํ ปุจฺฉิตฺวา "ภนฺเต อติขิปฺปํ นิวตฺติตฺถ, เกนตฺเถน อาคตตฺถา"ติ อาห.

มหาราช อิสิคโณ สุขนิสินฺโน "สาธุ วตสฺส สเจ รญฺโญ วํสานุรกฺขโก ปุตฺโต อุปฺปชฺเชยฺยา"ติ กถํ สมุฏฺฐาเปสิ. อหํ ตํ กถํ สุตฺวา "ภวิสฺสติ นุ โข รญฺโญ ปุตฺโต, อุทาหุ โน"ติ ทิพฺพจกฺขุนา โอโลเกนฺโต "มหิทฺธิโก เทวปุตฺโต จวิตฺวา อคฺคมเหสิยา สุธมฺมาย กุจฺฉิมฺหิ นิพฺพตฺติสฺสตี"ติ ทิสฺวา "อชานนฺตา คพฺภํ ๑- นาเสยฺยุํ, อาจิกฺขิสฺสามิ ตาว นนฺ"ติ ตุมฺหากํ กถนตฺถาย อาคโต, กถิตํ โว มยา, คจฺฉามหนฺติ. ราชา "ภนฺเต น สกฺกา คนฺตุนฺ"ติ หฏฺฐตุฏฺโฐ ปสนฺนจิตฺโต กุหกตาปสํ อุยฺยานํ เนตฺวา วสนฏฺฐานํ สํวิทหิตฺวา อทาสิ. โส ตโต ปฏฺฐาย ราชกุเล ภุญฺชนฺโต วสติ, "ทิพฺพจกฺขุโก"เตฺววสฺส นามํ อโหสิ.

ตทา โพธิสตฺโต ตาวตึสภวนโต จวิตฺวา ตตฺถ ปฏิสนฺธึ คณฺหิ, ชาตสฺส จ นามคฺคหณทิวเส "โสมนสฺโส"ติ นามํ กรึสุ. โส กุมารปริหาเรน วฑฺฒติ. กุหกตาปโสปิ อุยฺยานสฺส เอกปสฺเส นานปฺปการํ สูเปยฺยสากญฺจ ผลวลฺลิอาทโย จ โรเปตฺวา ปณฺณิกานํ หตฺเถ วิกฺกิณนฺโต ธนํ สํหรติ. อถ โพธิสตฺตสฺส สตฺตวสฺสิกกาเล รญฺโญ ปจฺจนฺโต กุปิโต. โส "ตาต ทิพฺพจกฺขุตาปเส มา ปมชฺชา"ติ กุมารํ ปฏิจฺฉาเปตฺวา ปจฺจนฺตํ วูปสเมตุํ คโต.

เล่มที่ ๓๓ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก๑,๗๓๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. โสมนัสสจริยา”