ปมาทนฺติ ปมชฺชนํ, กุสลานํ ธมฺมานํ ปมุสฺสนํ อกุสเลสุ จ ธมฺเมสุ จิตฺตโวสฺสคฺคํ. วุตฺตเญฺหตํ "ตตฺถ กตโม ปมาโท, กายทุจฺจริเต วา วจีทุจฺจริเต วา มโนทุจฺจริเต วา ปญฺจสุ วา กามคุเณสุ จิตฺตสฺส โวสฺสคฺโค โวสคฺคานุปฺปทานํ กุสลานํ วา ธมฺมานํ ภาวนาย อสกฺกจฺจกิริยตา อสาตจฺจกิริยตา อนฏฺฐิตกิริยตา โอลีนวุตฺติตา นิกฺขิตฺตฉนฺทตา นิกฺขิตฺตธุรตา อนาเสวนา อภาวนา อพหุลีกมฺมํ ฯเปฯ โย เอวรูโป ปมาโท ปมชฺชนา ปมชฺชิตตฺตํ, อยํ วุจฺจติ ปมาโท"ติ.

อปฺปมาทนฺติ อปฺปมชฺชนํ, ตํ ปมาทสฺส ปฏิปกฺขโต เวทิตพฺพํ. อตฺถโต หิ อปฺปมาโท นาม สติยา อวิปฺปวาโส, "สติยา อวิปฺปวาโส"ติ จ นิจฺจํ อุปฏฺฐิตาย สติยา เอเวตํ นามํ. อปเร ปน "สติสมฺปชญฺญปฺปธานา ตถา ปวตฺตา จตฺตาโร อรูปิโน ขนฺธา อปฺปมาโท"ติ วทนฺติ. ยสฺมา ปน อปฺปมาทภาวนา นาม วิสุํ เอกา ภาวนา นตฺถิ. ยา หิ กาจิ ปุญฺญกิริยา กุสลกิริยา, สพฺพา สา อปฺปมาทภาวนาเตฺวว เวทิตพฺพา.

วิเสสโต ปน วิวฏฺฏูปนิสฺสยํ สรณคมนํ กายิกวาจสิกสํวรญฺจ อุปาทาย สพฺพา สีลภาวนา สพฺพา สมาธิภาวนา สพฺพา ปญฺญาภาวนา สพฺพา กุสลภาวนา อนวชฺชภาวนา อปฺปมาทภาวนา. "อปฺปมาโท"ติ หิ อิทํ มหนฺตํ อตฺถํ ทีเปติ, มหนฺตํ อตฺถํ ปริคฺคเหตฺวา ติฏฺฐติ, สกลมฺปิ เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อาหริตฺวา อปฺปมาทปทสฺส อตฺถํ กตฺวา กเถนฺโต ธมฺมกถิโก "อติตฺเถน ปกฺขนฺโท"ติ น วตฺตพฺโพ. กสฺมา? อปฺปมาทปทสฺส มหนฺตภาวโต. ตถา หิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ กุสินารายํ ยมกสาลานมนฺตเร ปรินิพฺพานสมเย นิปนฺโน อภิสมฺโพธิโต ปฏฺฐาย ปญฺจจตฺตาลีสาย วสฺเสสุ อตฺตนา ภาสิตํ ธมฺมํ เอเกเนว ปเทน สงฺคเหตฺวา ทสฺเสนฺโต "อปฺปมาเทน สมฺปาเทถา"ติ ๑- ภิกฺขูนํ โอวาทมทาสิ. ตถา จาห "เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว ยานิ กานิจิ ชงฺฆมานํ ปาณานํ ปทชาตานิ, สพฺพานิ ตานิ หตฺถิปเท สโมธานํ คจฺฉนฺติ, หตฺถิปทํ เตสํ อคฺคมกฺขายติ ยทิทํ มหนฺตตฺเตน, เอวเมว โข ภิกฺขเว เย เกจิ กุสลา ธมฺมา, สพฺเพ เต อปฺปมาทมูลกา อปฺปมาทสโมสรณา, อปฺปมาโท เตสํ อคฺคมกฺขายตี"ติ. ๒- ตตฺถ อปฺปมาทภาวนํ สิขาปฺปตฺตํ ทสฺเสนฺโต สตฺถา "ภาเวถฏฺฐงฺคิกํ มคฺคนฺ"ติ อาห.