@๒ ที.สี. ๙/๒๓๒/๗๖, ม.มู. ๑๒/๓๘๓, ๔๓๐/๓๔๓, ๓๗๘, วิ.มหาวิ. ๑/๑๑/๕ ทุกฺขเวทนายํ ทิสฺสติ. "ชาติปิ ทุกฺขา ชราปิ ทุกฺขา"ติอาทีสุ ๑- ทุกฺขวตฺถุสฺมึ. "ยสฺมา จ โข มหาลิ รูปํ ทุกฺขํ ทุกฺขานุปติตํ ทุกฺขาวกฺกนฺตนฺ"ติอาทีสุ ๒- ทุกฺขารมฺมเณ. "ทุกฺโข ปาปสฺส อจฺจโย"ติอาทีสุ ๓- ทุกฺขปจฺจเย. "ยาวญฺจิทํ ภิกฺขเว น สุกรํ ๔- อกฺขาเนน ปาปุณิตุํ ยาว ทุกฺขา นิรยา"ติอาทีสุ ๕- ทุกฺขฏฺฐาเน. อิธ ปนายํ ทุกฺขวตฺถุสฺมึ ทุกฺขปจฺจเยปิ จ ทฏฺฐพฺโพ. ตสฺมา ชาติอาทิสพฺพทุกฺขกฺขยกรนฺติ อตฺโถ. ๖- มคฺคนฺติ เอตฺถ กุสลตฺถิเกหิ มคฺคียติ, กิเลเส วา มาเรนฺโต คจฺฉตีติ มคฺโคติ พุทฺธวํสเทสนา วุจฺจติ, ตํ นิพฺพานสฺส มคฺคภูตํ พุทฺธวํสเทสนํ. สกฺกจฺจนฺติ สกฺกจฺจํ จิตฺตีกตฺวา, โอหิตโสตา หุตฺวาติ อตฺโถ. ปฏิปชฺชถาติ อธิติฏฺฐถ, ๗- สุณาถาติ อตฺโถ. อถ วา ปีติปาโมชฺชชนนํ โสกสลฺลวิโนทนํ สพฺพสมฺปตฺติปฏิลาภเหตุภูตํ อิมํ พุทฺธวํสเทสนํ สุตฺวา อิทานิ มทนิมฺมทนาทิคุณวิเสสาวหํ สพฺพทุกฺขกฺขยํ พุทฺธภาวมคฺคํ ปฏิปชฺชถาติ สพฺเพสํ เทวมนุสฺสานํ พุทฺธตฺตํ ปณิธาย อุสฺสาหํ ชเนติ. เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติ.

อิติ มธุรตฺถวิลาสินิยา พุทฺธวํสฏฺฐกถาย

รตนจงฺกมนกณฺฑวณฺณนา นิฏฺฐิตา.