[๕] อชฺฌายโก มนฺตธโร ติณฺณํ เวทาน ปารคู

ลกฺขเณ อิติหาเส จ สธมฺเม ปารมึ คโต"ติ.

ตตฺถ นคเร อมรวติยาติ อมรวตีสงฺขาเต นคเร. สุเมโธ นามาติ เอตฺถ "เมธา"ติ ปญฺญา วุจฺจติ. สา ตสฺส สุนฺทรา ปสตฺถาติ สุเมโธติ ปญฺญายิตฺถ. พฺราหฺมโณติ พฺรหฺมํ อณติ สิกฺขตีติ พฺราหฺมโณ, มนฺเต สชฺฌายตีติ อตฺโถ. อกฺขรจินฺตกา ปน "พฺรหฺมุโน อปจฺจํ พฺราหฺมโณ"ติ วทนฺติ. อริยา ปน พาหิตปาปตฺตา พฺราหฺมณาติ. อเนกโกฏิสนฺนิจโยติ โกฏีนํ สนฺนิจโย โกฏิสนฺนิจโย, อเนโก โกฏิสนฺนิจโย ยสฺส โสยํ อเนกโกฏิสนฺนิจโย, อเนกโกฏิธนสนฺนิจโยติ อตฺโถ. ปหูตธนธญฺญวาติ พหุลธนธญฺญวา. ปุริมํ ภูมิคตคพฺภคตธนธญฺญวเสน วุตฺตํ, อิทํ นิจฺจปริโภคูปคตธนธญฺญวเสน วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ.

อชฺฌายโกติ น ฌายตีติ อชฺฌายโก, ฌานภาวนารหิโตติ อตฺโถ. วุตฺตเญฺหตํ "น ทานิเม ฌายนฺตีติ. น ทานิเม ฌายนฺตีติ โข วาเสฏฺฐ `อชฺฌายกา อชฺฌายกาเตฺวว ตติยํ ๑- อกฺขรํ อุปนิพฺพตฺตนฺ"ติ ๒- เอวํ ปฐมกปฺปิกกาเล ฌานวิรหิตานํ พฺราหฺมณานํ ครหวจนํ อุปฺปนฺนํ. อิทานิ มนฺตํ ฌายตีติ อชฺฌายโก, มนฺเต ปริวตฺเตตีติ อิมินา อตฺเถน ปสํสวจนํ กตฺวา โวหรนฺติ. มนฺเต ธาเรตีติ มนฺตธโร. ติณฺณํ เวทานนฺติ อิรุเวทยชุเวทสามเวทานํ ติณฺณํ เวทานํ. อยํ ปน เวทสทฺโท ญาณโสมนสฺสคนฺเถสุ ทิสฺสติ. ตถา เหส "ยํ พฺราหฺมณํ เวทคุมาภิชญฺญา, ๓- อกิญฺจนํ กามภเว อสตฺตนฺ"ติอาทีสุ ๔- ญาเณ ทิสฺสติ. "เย เวทชาตา วิจรนฺติ โลเก"ติอาทีสุ ๕- โสมนสฺเส. "ติณฺณํ เวทานํ ปารคู สนิฆณฺฑุเกฏุภานนฺ"ติอาทีสุ ๖- คนฺเถ. อิธาปิ คนฺเถ. ๗- ปารคูติ ติณฺณํ เวทานํ โอฏฺฐปหตกรณมตฺเตน ปารํ คโตติ ปารคู. ลกฺขเณติ อิตฺถิลกฺขณปุริสลกฺขณมหาปุริสลกฺขณาทิเก ลกฺขเณ. อิติหาเสติ อิติห อาส, อิติห อาสาติ อีทิสวจนปฏิสํยุตฺเต ปุราณสงฺขาเต คนฺถวิเสเส. สธมฺเมติ พฺราหฺมณานํ สเก ธมฺเม สเก อาจริยเก วา. ปารมึ คโตติ ปารํ คโต, ทิสาปาโมกฺโข อาจริโย อโหสีติ อตฺโถ.