@ขุทฺทก.อ. ๙๒, อภิ.อ. ๑/๑๐๔ ปาโส, ยฺวายํ จรติ มานโส"ติ ๑- หิ เอตฺถ ปน ราโค "มานโส"ติ วุตฺโต. "จิตฺตํ มโน มานสํ หทยํ ปณฺฑรนฺ"ติ ๒- เอตฺถ จิตฺตํ. "อปฺปตฺตมานโส เสโข, กาลํ กยิรา ชเนสุตา"ติ ๓- เอตฺถ อรหตฺตํ. อิธาปิ อรหตฺตเมว อธิปฺเปตํ. ๔- ตสฺมา อปฺปตฺตอรหตฺตผลาติ อตฺโถ. เสขาติ เกนฏฺเฐน เสขา? เสขธมฺมปฏิลาภฏฺเฐน เสขา. วุตฺตเญฺหตํ "กิตฺตาวตา นุ โข ภนฺเต เสโข โหตีติ? อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เสขาย สมฺมาทิฏฺฐิยา สมนฺนาคโต โหติ ฯเปฯ เสเขน สมฺมาสมาธินา สมนฺนาคโต โหติ. เอตฺตาวตา โข ภิกฺขเว เสโข โหตี"ติ. ๕- อปิจ สิกฺขนฺตีติ เสขา. วุตฺตเญฺหตํ "สิกฺขติ, สิกฺขตีติ โข ภิกฺขุ ตสฺมา เสโขติ วุจฺจติ. กิญฺจ สิกฺขติ? อธิสีลมฺปิ สิกฺขติ, อธิจิตฺตมฺปิ สิกฺขติ, อธิปญฺญมฺปิ สิกฺขตีติ โข ภิกฺขุ ตสฺมา เสโขติ วุจฺจตี"ติ. ๖-

สุปุปฺผิตนฺติ สุฏฺฐุ วิกสิตํ. ปาวจนนฺติ ปสตฺถํ วจนํ, วุทฺธิปฺปตฺตํ วา วจนํ ปวจนํ, ปวจนเมว ปาวจนํ, สาสนนฺติ อตฺโถ. อุปโสภตีติ อภิราชติ อติวิโรจติ. สพฺพทาติ สพฺพกาลํ. "อุปโสภติ สเทวเก"ติปิ ปาโฐ.

ตสฺส ทีปงฺกรสฺส ภควโต รมฺมวตี นาม นครํ อโหสิ, สุเทโว นาม ขตฺติโย ปิตา, สุเมธา นาม เทวี มาตา, สุมงฺคโล จ ติสฺโส จาติ เทฺว อคฺคสาวกา, สาคโต นาม อุปฏฺฐาโก, นนฺทา จ สุนนฺทา จาติ เทฺว อคฺคสาวิกา. โพธิ ตสฺส ภควโต ปิปฺผลิรุกฺโข อโหสิ, อสีติหตฺถุพฺเพโธ, สตสหสฺสวสฺสานิ อายูติ. กึ ปนิเมสํ ชาตนคราทีนํ ทสฺสเน ปโยชนนฺติ เจ? วุจฺจเต:- ยสฺส ยทิ เนว ชาตนครํ น ปิตา น มาตา ปญฺญาเยยฺย, อิมสฺส ปน เนว ชาตนครํ น ปิตา น มาตา ปญฺญายติ, เทโว วา สกฺโก วา