Te loṇambilasevanatthāya janapadacārikaṃ carantā kāsiraṭṭhaṃ sampāpuṇiṃsu. Tatrekasmiṃ nigame dīpāyanassa gihisahāyo maṇḍabyo nāma paṭivasati. Te ubhopi tassa santikaṃ upasaṅkamiṃsu. So te disvā attamano paṇṇasālaṃ kāretvā catūhi paccayehi upaṭṭhahi. Te tattha tīṇi cattāri vassāni vasitvā taṃ āpucchitvā cārikaṃ carantā bārāṇasisamīpe atimuttakasusāne vasiṃsu. Tattha dīpāyano yathābhirantaṃ viharitvā puna tasmiṃ nigame maṇḍabyassa attano sahāyassa santikaṃ gato. Maṇḍabyatāpaso tattheva vasi.

Athekadivasaṃ eko coro antonagare corikaṃ katvā dhanasāraṃ ādāya nikkhanto paṭibuddhehi gehasāmikehi nagarārakkhakamanussehi ca anubaddho niddhamanena nikkhamitvā vegena susānaṃ pavisitvā tāpasassa paṇṇasāladvāre bhaṇḍikaṃ Chaḍḍetvā palāyi. Manussā bhaṇḍikaṃ disvā "are duṭṭhajaṭila rattiṃ corikaṃ katvā divā tāpasavesena carasī"ti tajjetvā pothetvā taṃ ādāya rañño dassayiṃsu. Rājā anupaparikkhitvāva "sūle uttāsethā"ti āha. Taṃ susānaṃ netvā khadirasūle āropayiṃsu. Tāpasassa sarīre sūlaṃ na pavisati. Tato nimbasūlaṃ āhariṃsu, tampi na pavisati. Tato ayasūlaṃ āhariṃsu, tampi na pavisati. Tāpaso "kiṃ nu kho me pubbakamman"ti cintesi. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji. Tena pubbakammaṃ addasa:- so kira purimattabhāve vaḍḍhakīputto hutvā pitu rukkhatacchanaṭṭhānaṃ gantvā ekaṃ makkhikaṃ gahetvā koviḷārasakalikāya sūlena viya vijjhi. Tassa taṃ pāpaṃ imasmiṃ ṭhāne okāsaṃ labhi. So "na sakkā ito pāpato muccitun"ti ñatvā rājapurise āha "sace maṃ sūle uttāsetukāmattha, koviḷārasūlaṃ āharathā"ti. Te tathā katvā taṃ sūle uttāsetvā ārakkhaṃ datvā pakkamiṃsu.

Tadā kaṇhadīpāyano "ciradiṭṭho me sahāyo"ti maṇḍabyassa santikaṃ āgacchanto taṃ pavattiṃ sutvā taṃ ṭhānaṃ gantvā ekamantaṃ ṭhito "kiṃ samma kārakosī"ti pucchitvā "akārakomhī"ti vutte "attano manopadosaṃ rakkhituṃ sakkhi na sakkhī"ti pucchi. Samma yehi ahaṃ gahito, neva tesaṃ na rañño upari mayhaṃ manopadoso atthīti. "evaṃ sante tādisassa sīlavato chāyā mayhaṃ sukhā"ti vatvā kaṇhadīpāyano sūlaṃ nissāya nisīdi. Ārakkhakapurisā taṃ pavattiṃ rañño ārocesuṃ. Rājā "anisāmetvā me katan"ti vegena tattha gantvā "kasmā bhante tvaṃ sūlaṃ nissāya nisinnosmī"ti dīpāyanaṃ pucchi. "mahārāja imaṃ tāpasaṃ rakkhanto nisinnosmī"ti. "kiṃ pana tvaṃ imassa kārakabhāvaṃ ñatvā evaṃ karosī"ti. So kammassa avisodhitabhāvaṃ ācikkhi. Athassa dīpāyano "raññā nāma nisammakārinā bhavitabbaṃ.

เล่มที่ ๓๓ ขุททกนิกาย อปทาน ภาค ๒-พุทธวงศ์-จริยาปิฎก๑,๘๘๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๑. กัณหทีปายนจริยา”