บทว่า หริวณฺณํ (สีเขียวใบไม้) คือ สีเหมือนหญ้าแพรกสด.

บทว่า อมฺพงฺกุรวณฺณํ (สีม่วง) คือ สีเหมือนหน่อมะม่วง.

วัตถุทั้ง ๒ เหล่านี้ ทรงถือเอาแสดงไว้โดยสภาวะ วัตถุ ๑๒ มียาวและสั้นเป็นต้น ทรงถือเอาแสดงโดยโวหาร และโวหารนั้นแห่งบทยาวและสั้นเป็นต้นเหล่านั้น สำเร็จแล้วโดยอุปนิธาบัญญัติ (บัญญัติโดยเทียบเคียง) และสำเร็จแล้วโดยการตั้งไว้.

จริงอยู่ คำว่า ยาว เป็นต้น เป็นบทสำเร็จด้วยการบัญญัติเทียบเคียงซึ่งกันและกัน. คำว่า กลม เป็นต้น สำเร็จโดยตั้งลง. ในสองอย่างนั้น เพราะเทียบเคียงรูปที่สั้น ยาวกว่านั้นจึงชื่อว่ายาว เพราะเทียบกับรูปที่สั้นกว่านั้นชื่อว่าสั้น เทียบเคียงรูปที่ใหญ่ เล็กกว่านั้นชื่อว่าอณู เทียบกับรูปที่เล็กกว่านั้น ชื่อว่าใหญ่. รูปที่มีสัณฐานเหมือนล้อเกวียน ชื่อว่ากลม. รูปมีสัณฐานเหมือนไข่ไก่ ชื่อว่าปริมณฑล รูปประกอบด้วยเหลี่ยมทั้ง ๔ ชื่อว่าจตุรัส (สี่เหลี่ยม). แม้รูป ๖ เหลี่ยมเป็นต้นก็นัยนี้แหละ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๑,๒๒๖

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “อุปาทาภาชนีย์”