๑- ฉบับพม่าว่า มิใช่มีกรรมเป็นสมฏฐานเท่านั้น. อรรถกถาฉักกนิทเทส

พระผู้มีพระภาคเจ้ามิได้ทรงทำปุจฉาไว้ตั้งแต่เบื้องต้นเลย เพราะไม่มีความแตกต่างกันแห่งบทสุดท้าย (คือรูปที่รู้ได้ด้วยมโนวิญญาณ) แห่งการสงเคราะห์รูป ๓ หมวด ซึ่งมีการสงเคราะห์รูปมีหมวด ๖ เป็นต้น แต่ทรงทำคำอธิบายไว้.

พึงทราบวินิจฉัยในนิทเทสแห่งการสงเคราะห์รูปหมวด ๖ เป็นต้นนั้น รูปที่ชื่อว่าอันจักขุวิญญาณพึงรู้ เพราะอรรถว่าอันจักขุวิญญาณอาจเพื่อจะรู้ ฯลฯ รูปที่ชื่อว่าอันมโนวิญญาณพึงรู้ เพราะอรรถว่าอันมโนวิญญาณอาจเพื่อจะรู้ได้. รูปที่ชื่อว่าอันมโนธาตุพึงรู้ เพราะอรรถว่าอันมโนธาตุ ๓ อย่าง อาจเพื่อจะรู้ได้.

ในบทว่า สพฺพํ รูปํ (รูปทั้งหมด) นี้ เพราะแม้เพียงรูปเดียวที่มโนวิญญาณธาตุไม่พึงรู้มิได้มี ฉะนั้น จึงตรัสว่า สพฺพํ รูปํ ดังนี้.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๑,๒๘๗

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทศ”