บทว่า อุปาทานํ (อุปาทาน) แปลว่า ความยึดมั่น. เพราะอุปศัพท์ในคำนี้มีอรรถว่ามั่น เหมือนในคำทั้งหลายมีอุปายาสะ (ความคับแค้น) อุปกัฏฺฐะ (ใกล้ถึงแล้ว) เป็นต้น. ๑- ____________________________ ๑- อุปายาสะ อุป + อายาส อุป มั่น อายาส ความลำบาก กฏฺฐ ใกล้แล้ว อุป + กฎฺฐ ใกล้ถึงแล้ว.

อนึ่ง ทิฏฐินั้นด้วย เป็นอุปาทานด้วย เพราะเหตุนั้น จึงชื่อว่าทิฏฐุปาทาน หรือว่า ที่ชื่อว่าทิฏฐุปาทาน เพราะอรรถว่าย่อมยึดมั่นซึ่งทิฏฐิ. เพราะทิฏฐิหลังย่อมยึดมั่นทิฏฐิต้น เหมือนในประโยคมีอาทิว่า สสฺสโต อตฺตา จ โลโก จ (อัตตาและโลกเที่ยง) ดังนี้. อนึ่ง ที่ชื่อว่าสีลัพพตุปาทาน เพราะอรรถว่าย่อมยึดมั่นศีลพรต. ศีลพรตนั้นด้วย เป็นอุปาทานด้วย แม้เพราะฉะนั้น จึงชื่อว่าสีลัพพตุปาทาน.

จริงอยู่ คำว่า โคศีลและโควัตรเป็นต้น เป็นอุปาทานเองทีเดียว เพราะยึดมั่นว่า ความบริสุทธิ์ย่อมมีด้วยศีลพรตอย่างนี้.

อนึ่ง ชื่อว่าวาทะ เพราะอรรถว่าเป็นเหตุกล่าว. ที่ชื่อว่าอุปาทาน เพราะอรรถว่าเป็นเหตุยึดมั่น.