ธรรมเหล่าใด ตัดมูลแห่งวัฏฏะกระทำพระนิพพานให้เป็นอารมณ์ออกไปจากวัฏฏะ เพราะฉะนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่านิยยานิกะ ธรรมที่ไม่นำออกไปโดยลักษณะนี้ ชื่อว่าอนิยยานิกะ.

ธรรมที่ชื่อว่า นิยตะ เพราะให้ผลแน่นอนในลำดับแห่งจุติ หรือความเป็นไปของตน. ธรรมที่ไม่ให้ผลแน่นอนเหมือนอย่างนั้น ชื่อว่า อนิยตะ.

ธรรมที่ชื่อว่า อุตตระ เพราะย่อมข้ามพ้น คือย่อมละธรรมเหล่าอื่นไป. ที่ชื่อว่า สอุตตระ เพราะมีอุตตรธรรมอันสามารถเพื่ออันข้ามพ้นตนขึ้นไป. ที่ชื่อว่า อนุตตรธรรม เพราะอุตตรธรรมของธรรมเหล่านั้นไม่มี.

ธรรมเหล่าใด ย่อมยังสัตว์ทั้งหลายให้ร้องไห้ เพราะเหตุนั้น ธรรมเหล่านั้นจึงชื่อว่า รณะ. คำว่า รณธรรม นี้เป็นชื่อของกิเลสมีราคะเป็นต้นที่สัตว์ทั้งหลายถูกกิเลสครอบงำแล้ว ย่อมร้องไห้คร่ำครวญโดยประการต่างๆ ธรรมที่ชื่อว่าสรณะ เพราะมีรณธรรมด้วยสามารถแห่งสัมปโยคะและด้วยสามารถแห่งการตั้งอยู่ในฐานเดียวกันแห่งการละ. ธรรมที่ชื่อว่าอสรณะ เพราะสรณธรรมของธรรมเหล่านี้ ไม่มีอยู่โดยอาการนั้น. ว่าด้วยสุตตันตติกทุกะ

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๒๒

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “คันถโคจฉกะ”