พึงทราบวินิจฉัยในคำว่า อุทธุมาตกสัญญา เป็นต้นเหล่านั้นต่อไป.

สัญญาที่เกิดขึ้นด้วยสามารถอัปปนาในซากศพที่ขึ้นพองเป็นนิมิต ชื่อว่าอุทธุมาตกสัญญา. จิตที่สหรคตด้วยอุทธุมาตกสัญญานั้น เพราะอรรถว่าเป็นสัมปโยคะ ชื่อว่าอุทธุมาตกสัญญาสหคตะ แม้ในจิตที่สหรคตด้วยวินีลกสัญญาเป็นต้น ก็นัยนี้เหมือนกัน.

แต่ในอธิการแห่งอสุภะนี้ วิธีเจริญอันใดที่พึงกล่าว วิธีเจริญนั้นข้าพเจ้ากล่าวไว้แล้วในวิสุทธิมรรค แม้โดยประการทั้งปวง การพรรณนาพระบาลีที่เหลือ พึงทราบโดยนัยที่กล่าวไว้แล้วนั่นแหละ ก็ในอสุภะนี้ แต่ละหมวดมีหมวดละ ๒๕ ด้วยอำนาจแห่งปฐมฌานอย่างเดียว เหมือนในอุเบกขาพรหมวิหารมีด้วยอำนาจจตุตถฌาน เพราะความที่อารมณ์ที่เป็นอสุภะไม่พึงขยาย. อารมณ์นิมิตที่เกิดขึ้นในที่ซากศพอุทธุมาตกะมีเล็กน้อย พึงทราบว่าเป็นปริตตารมณ์ ที่เกิดขึ้นในอุทธุมาตกะอันใหญ่เป็นอัปปมาณารมณ์ แม้ในอสุภะที่เหลือ ก็นัยนี้เหมือนกัน.

(บาลีปกิณณกกถาว่า)