บทว่า โลกุตฺตรํ ถามว่า ธรรมที่ชื่อว่า โลกุตระ เพราะอรรถว่ากระไร?

ตอบว่า ที่ชื่อว่าโลกุตระ เพราะอรรถว่าย่อมข้ามโลก ชื่อว่าโลกุตระ เพราะอรรถว่าข้ามพ้นโลกไป ชื่อว่าโลกุตระ เพราะอรรถว่าก้าวล่วงครอบงำโลกทั้งสามตั้งอยู่.

บทว่า ฌานํ ภาเวติ (เจริญฌานโลกุตระ) ได้แก่ พระโยคาวจรยังอัปปนาฌานอันประกอบด้วยขณะจิตดวงหนึ่งให้เกิด คือให้เจริญ. อธิบายว่า โลกุตรฌาน ชื่อว่านิยยานิกะ เพราะอรรถว่าออกไปจากโลก ออกไปจากวัฏฏะ. อีกนัยหนึ่ง ที่ชื่อว่านิยยานิกะ เพราะอรรถว่าเป็นเครื่องออกไปจากโลกและจากวัฏฏะนั้น.

จริงอยู่ บุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยโลกุตรฌานนั้น เมื่อกำหนดรู้ทุกข์ ชื่อว่าย่อมออกไป เมื่อละสมุทัยชื่อว่าย่อมออกไป เมื่อกระทำให้แจ้งซึ่งนิโรธชื่อว่าย่อมออกไป เมื่อเจริญมรรคก็ชื่อว่าย่อมออกไป เพราะฉะนั้น โลกุตรฌานนั้น จึงชื่อว่านิยยานิกะ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๙๖๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “อธิบดี”