๓. นิกฺเขปกณฺฑวณฺณนา

ติกนิกฺเขปกถา

[๙๘๕] เอตฺตาวตา กุสลตฺติโก สพฺเพสํ กุสลาทิธมฺมานํ ปทภาชนนเยน วิตฺถาริโต โหติ. ยสฺมา ปน ยฺวายํ กุสลตฺติกสฺสปิ ปทภาชนนโย ๑- วุตฺโต, เสสติกทุกานํ ปน เอเสว วิภชนนโย โหติ. ยถา หิ เอตฺถ, เอวํ "กตเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา, ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ โหติ โสมนสฺสสหคตํ ญาณสมฺปยุตฺตํ รูปารมฺมณํ วา ฯเปฯ เย วา ปน ตสฺมึ สมเย อญฺเญปิ อตฺถิ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนา อรูปิโน ธมฺมา ฐเปตฺวา เวทนากฺขนฺธํ, อิเม ธมฺมา สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺตา"ติอาทินา อนุกฺกเมน สพฺพติกทุเกสุ สกฺกา ปณฺฑิเตหิ วิภชนนยํ สลฺลกฺเขตุํ. ตสฺมา ตํ วิตฺถารเทสนํ นิกฺขิปิตฺวา อญฺเญน นาติสงฺเขปวิตฺถาเรน นเยน ๒- สพฺพติกทุกธมฺมวิภาคํ ทสฺเสตุํ "กตเม ธมฺมา กุสลา"ติ นิกฺเขปกณฺฑํ อารทฺธํ. จิตฺตุปฺปาทกณฺฑํ หิ วิตฺถารเทสนา, อฏฺฐกถากณฺฑํ สงฺเขปเทสนา, อิทํ ปน นิกฺเขปกณฺฑํ จิตฺตุปฺปาทกณฺฑํ อุปาทาย สงฺเขโป, อฏฺฐกถากณฺฑํ อุปาทาย วิตฺถาโรติ นาติสงฺขิตฺตวิตฺถารธาตุกํ ๓- โหติ. ตยิทํ วิตฺถารเทสนํ นิกฺขิปิตฺวา เทสิตตฺตาปิ เหฏฺฐา วุตฺตการณวเสนาปิ นิกฺเขปกณฺฑํ นามาติ เวทิตพฺพํ. วุตฺตํ เหตํ:-

"มูลโต ขนฺธโต จาปิ ทฺวารโต จาปิ ภูมิโต