@๔ วินย. ๔/๒๑/๑๘, สํ.ข. ๑๗/๗๙/๗๒

กตมา กเถตุกมฺยตาปุจฺฉา? ภควา ภิกฺขูนํ กเถตุกมฺยตาย ปญฺหํ ปุจฺฉติ "จตฺตาโรเม ภิกฺขเว สติปฏฺฐานา, กตเม จตฺตาโร"ติ. ๑- อยํ กเถตุกมฺยตาปุจฺฉาติ. ตตฺถ พุทฺธานํ ปุริมา ติสฺโส ปุจฺฉา นตฺถิ, กสฺมา? พุทฺธานํ หิ ตีสุ อทฺธาสุ กิญฺจิ สงฺขตํ อทฺธาวินิมุตฺตํ วา อสงฺขตํ อทิฏฺฐํ อนญฺญาตํ อโชติตํ อตุลิตํ อตีริตํ อวิภูตํ อวิภาวิตํ นาม นตฺถิ, เตน เตสํ อทิฏฺฐโชตนาปุจฺฉา นตฺถิ. ยํ ปน ภควตา อตฺตโน ญาเณน ปฏิวิทฺธํ, ตสฺส อญฺเญน สมเณน วา พฺราหฺมเณน วา เทเวน วา มาเรน วา พฺรหฺมุนา วา สทฺธึ สํสนฺทนกิจฺจํ นตฺถิ, เตนสฺส ทิฏฺฐสํสนฺทนา ปุจฺฉา นตฺถิ. ยสฺมา ปเนส อกถํกถี ติณฺณวิจิกิจฺโฉ สพฺพธมฺเมสุ วิหตสํสโย, เตนสฺส วิมติจฺเฉทนาปุจฺฉา นตฺถิ. อิตรา ปน เทฺว ปุจฺฉา ภควโต อตฺถิ. ตาสุ อยํ "กเถตุกมฺยตาปุจฺฉา"ติ เวทิตพฺพา.

ตตฺถ "กตเม"ติ ปเทน นิทฺทิสิตพฺพธมฺเม ปุจฺฉติ, "ธมฺมา กุสลา"ติ หิ วจนมตฺเตน "กึ กตา, กึ วา กโรนฺตี"ติ น สกฺกา ญาตุํ. "กตเม"ติ วุตฺเต ปน เนสํ ปุฏฺฐภาโว ปญฺญายติ, เตน วุตฺตํ "กตเมติ ปเทน นิทฺทิสิตพฺพธมฺเม ปุจฺฉตี"ติ. "ธมฺมา กุสลา"ติ ปททฺวเยน ปุจฺฉาย ปุฏฺฐธมฺเม ทสฺเสติ, เตสํ อตฺโถ เหฏฺฐา ปกาสิโตเอว.

กสฺมา ปเนตฺถ มาติกาย วิย "กุสลา ธมฺมา"ติ อวตฺวา "ธมฺมา กุสลา"ติ ปทานุกฺกโม กโตติ. ปเภทโต ธมฺมานํ เทสนํ ทีเปตฺวา ปเภทวนฺตทสฺสนตฺถํ. อิมสฺมึ หิ อภิธมฺเม ธมฺมาว เทเสตพฺพา, เต จ กุสลาทีหิ ปเภเทหิ อเนกปฺปเภทา, ตสฺมา ธมฺมาเอว อิธ เทเสตพฺพา. นายํ โวหารเทสนา, เต จ อเนกปฺปเภทโต เทเสตพฺพา, น ธมฺมมตฺตโต. ปเภทโต หิ เทสนา ฆนวินิพฺโภคปฏิสมฺภิทาญาณาวหา โหตีติ "กุสลา ธมฺมา"ติ เอวํ ปเภทโต ธมฺมานํ เทสนํ ทีเปตฺวา อิทานิ เย เตน ปเภเทน เทเสตพฺพา ธมฺมา, เต ทสฺเสตุํ อยํ "กตเม ธมฺมา กุสลา"ติ ปทานุกฺกโม กโตติ เวทิตพฺโพ. ปเภทวนฺเตสุ หิ ทสฺสิเตสุ ปเภโท ทสฺสิยมาโน ยุชฺชติ, สุวิญฺเญยฺโย จ โหตีติ.