เหตูติ ปจฺจโย เจตฺถ ๒- ตสฺส ทฺวารวเสน วา

อเนกภาโวปิ วิญฺเญยฺโย ปจฺจยานํ วเสน วา.

เอตฺถ หิ ปจฺจโยว เหตุ นาม. ตสฺส ทฺวารานํ วา ปจฺจยานํ วา วเสน อเนกภาโว เวทิตพฺโพ. กถํ? จกฺขุทฺวาราทีสุ หิ อุปฺปชฺชมานานํ จกฺขุวิญฺญาณาทีนํ จกฺขุรูปอาโลกมนสิการาทโย ปจฺจยา. มหาปกรเณ จ "เหตุปจฺจโย อารมฺมณปจฺจโย"ติ- อาทินา นเยน จตุวีสติ ปจฺจยา วุตฺตา, เตสุ ฐเปตฺวา วิปากปจฺจยญฺจ ปจฺฉาชาตปจฺจยญฺจ เสสา กุสลธมฺมานํ ปจฺจยา โหนฺติเยว. เต สพฺเพปิ อิธ เหตูติ อธิปฺเปตา. เอวมสฺส อิมินา ทฺวารวเสน วา ปจฺจยวเสน วา อเนกภาโว เวทิตพฺโพ. เอวเมเต สมวายาทโย ปญฺจ อตฺถา อิธ สมยสทฺเทน ปริคฺคหิตาติ เวทิตพฺพา.

กสฺมา ปน เอเตสุ ยงฺกิญฺจิ เอกํ อปริคฺคเหตฺวา สพฺเพสํ ปริคฺคโห กโตติ? เตน เตน ตสฺส ตสฺส อตฺถวิเสสสฺส ทีปนโต. เอเตสุ หิ สมวายสงฺขาโต สมโย อเนกเหตุโต วุตฺตึ ทีเปติ. เตน เอกการณวาโท ปฏิเสธิโต โหติ. สมวาโย จ นาม สาธารณผลนิปฺผาทเน อญฺญมญฺญาเปกฺโข โหติ. ตสฺมา "เอโก กตฺตา นาม นตฺถี"ติ อิมมฺปิ อตฺถํ ทีเปติ, สภาเวน หิ การเณ สติ การณนฺตราเปกฺขา อยุตฺตาติ. เอวํ เอกสฺส กสฺสจิ การกสฺส อภาวทีปเนน "สยํ กตํ สุขทุกฺขนฺ"ติอาทิ ปฏิเสธิตํ โหติ.