ตตฺถ จตุสมุฏฺฐานํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ รูปเมว รูปารมฺมณํ. ทฺวิสมุฏฺฐาโน อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺโน สทฺโทว สทฺทารมฺมณํ. จตุสมุฏฺฐาโน อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺโน คนฺโธว คนฺธารมฺมณํ. จตุสมุฏฺฐาโน อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺโน รโสว รสารมฺมณํ. จตุสมุฏฺฐานํ อตีตานาคตปจฺจุปฺปนฺนํ โผฏฺฐพฺพเมว โผฏฺฐพฺพารมฺมณํ. เอกสมุฏฺฐานา ทฺวิสมุฏฺฐานา ติสมุฏฺฐานา จตุสมุฏฺฐานา น กุโตปิ สมุฏฺฐิตา ๔- อตีตานาคต- ปจฺจุปฺปนฺนา จิตฺตเจตสิกา เจว ตถา นวตฺตพฺพา จ วุตฺตาวเสสา จิตฺตโคจรสงฺขาตา ธมฺมาเยว ธมฺมารมฺมณํ. เย ปน อนาปาถคตา รูปาทโยปิ ธมฺมารมฺมณมิจฺเจว วทนฺติ, เต อิมินา สุตฺเตน ปฏิกฺขิปิตพฺพา. วุตฺตํ เหตํ:-

"อิเมสํ โข อาวุโส ปญฺจนฺนํ อินฺทฺริยานํ นานาวิสยานํ นานาโคจรานํ

น อญฺญมญฺญสฺส โคจรวิสยํ ปจฺจนุโภนฺตานํ มโน ปฏิสรณํ มโนว เนสํ

โคจรวิสยํ ปจฺจนุโภตี"ติ. ๕-