เอเตสํ หิ รูปารมฺมณาทีนิ โคจรวิสโย นาม, ตานิ มเนน ปจฺจนุภวิยมานานิ รูปารมฺมณาทีนิเยวาติ อยมตฺโถ สิทฺโธ โหติ. ทิพฺพจกฺขุญาณาทีนญฺจ รูปาทิอารมฺมณตฺตาติปิ อยมตฺโถ สิทฺโธเยว โหติ. อนาปาถคตาเนว หิ รูปารมฺมณาทีนิ

@๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๔ ฉ.ม. นกุโตจิสมุฏฺฐานา ๕ ม.มู. ๑๒/๔๕๕/๔๐๕ ทิพฺพจกฺขุญาณาทีนํ อารมฺมณานิ, น จ ตานิ ธมฺมารมฺมณานิ ภวนฺตีติ วุตฺตนเยเนว อารมฺมณววฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ.

ตตฺถ ๑- เอเกกํ อารมฺมณํ ทฺวีสุ ทฺวีสุ ทฺวาเรสุ อาปาถมาคจฺฉติ. รูปารมฺมณํ หิ จกฺขุปฺปสาทํ ฆเฏตฺวา ตํขเณเยว มโนทฺวาเร อาปาถมาคจฺฉติ, ภวงฺคจลนสฺส ปจฺจโย โหตีติ อตฺโถ. สทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺพารมฺมเณสุปิ เอเสว นโย. ยถา หิ สกุโณ อากาเสนาคนฺตฺวา รุกฺขคฺเค นิลียมาโนว รุกฺขสาขญฺจ ฆเฏติ, ฉายา จสฺส ปฐวิยํ ปฏิหญฺญติ, สาขาฆฏนฉายาผรณานิ อปุพฺพํ อจริมํ เอกกฺขเณเยว ภวนฺติ. เอวํ ปจฺจุปฺปนฺนรูปาทีนํ จกฺขุปฺปสาทาทิฆฏนญฺจ ภวงฺคจลนสมตฺถตาย มโนทฺวาเร อาปาถคมนญฺจ อปุพฺพํ อจริมํ เอกกฺขเณเยว โหติ. ตโต ภวงฺคํ วิจฺฉินฺทิตฺวา จกฺขุทฺวาราทีสุ อุปฺปนฺนานํ อาวชฺชนาทีนํ โวฏฺฐวนปริโยสานานํ ๒- อนนฺตรา เตสํ อารมฺมณานํ อญฺญตรสฺมึ อิทํ มหาจิตฺตํ อุปฺปชฺชติ.