กตโม นยสาคโร? เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ. เทฺวปิ หิ ตนฺติโย ปจฺจเวกฺขนฺตานํ สทฺธาสมฺปนฺนานํ ปสาทพหุลานํ ญาณุตฺตรานํ กุลปุตฺตานํ อนนฺตํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. กตมา เทฺวปิ? วินยญฺจ อภิธมฺมญฺจ. วินยธรานํ ภิกฺขูนํ วินยตนฺตึ ปจฺจเวกฺขนฺตานํ "โทสานุรูปํ สิกฺขาปทปญฺญาปนํ นาม `อิมสฺมึ โทเส อิมสฺมึ วีติกฺกเม อิทํ นาม โหตี'ติ สิกฺขาปทปญฺญาปนํ อญฺเญสํ อวิสโย, พุทฺธานเมว วิสโย"ติ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมเปยฺยาลํ ปจฺจเวกฺขนฺตานํ นีลเปยฺยาลํ ปจฺจเวกฺขนฺตานํ สญฺจริตฺตเปยฺยาลํ ปจฺจเวกฺขนฺตานํ อนนฺตํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. อาภิธมฺมิก- ภิกฺขูนมฺปิ "ขนฺธนฺตรํ อายตนนฺตรํ ธาตฺวนฺตรํ อินฺทฺริยพลโพชฺฌงฺคกมฺมวิปากนฺตรํ รูปารูปปริจฺเฉทํ สณฺหสุขุมธมฺมํ คคนตเล ตารกรูปานิ คเณนฺโต ๓- วิย รูปารูปธมฺเม ปพฺพปพฺพํ โกฏฺฐาสโกฏฺฐาสํ กตฺวา วิภชนฺโต ทสฺเสสิ วต โน สตฺถา"ติ อภิธมฺมตนฺตึ ปจฺจเวกฺขนฺตานํ อนนฺตํ ปีติโสมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ.

เอวํ อุปฺปตฺติยา ปนสฺส อิทํ วตฺถุมฺปิ เวทิตพฺพํ:- มหานาคติมิยติสฺสทตฺตตฺเถโร ๔- กิร นาม "มหาโพธึ วนฺทิสฺสามี"ติ ปรตีรํ คจฺฉนฺโต นาวาย อุปริตเล นิสินฺโน มหาสมุทฺทํ โอโลเกติ. ๕- อถสฺส ตสฺมึ สมเย เนว ปรตีรํ ปญฺญายิตฺถ, น โอริมตีรํ.

@๓ ฉ.ม. คณฺหนฺโต