@๔ อภิ. ๓๔/๖๓๖/๑๙๕ ๕ ม. วิลปนฺตานํ ๖ ฉ.ม. ธาตุสงฺฆฏฺฏเนน จิตฺตสมุฏฺฐานาย ปฐวีธาตุยา อุปาทินฺนกฆฏนสฺส ปจฺจยภูโต เอโก อาการวิกาโร อตฺถิ. อยํ วจีวิญฺญตฺติ นาม. อิโต ปรํ "สา อฏฺฐ รูปานิ วิย น จิตฺตสมุฏฺฐานา"ติ- อาทิ สพฺพํ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพํ.

อิธาปิ หิ "ติสฺส, ทตฺต, มิตฺตา"ติ ปกฺโกสนฺตสฺส สทฺทํ สุตฺวา วิญฺญตฺตึ มโนทฺวาริกจิตฺเตน จินฺเตตฺวา "อิทญฺจิทญฺจ เอส กาเรติ มญฺเญ"ติ ชานาติ. กายวิญฺญตฺติ วิย จ อยมฺปิ ติรจฺฉานคตานมฺปิ ปากฏา โหติ. "เอหิ ยาหี"ติ หิ สทฺทํ สุตฺวา ติรจฺฉานคตาปิ "อิทํ นาเมส กาเรติ มญฺเญ"ติ ญตฺวา อาคจฺฉนฺติ เจว คจฺฉนฺติ จ. "ติสมุฏฺฐานิกกายํ ๑- จาเลติ น จาเลตี"ติ อยํ ปน วาโร อิธ น ลพฺภติ. ปุริมจิตฺตสมุฏฺฐานาย อุปตฺถมฺภนกิจฺจมฺปิ นตฺถิ. ยา ปน ตสฺมึ วจีทฺวาเรปิ สิทฺธา เจตนา, ยาย มุสา กเถติ, เปสุญฺญํ กเถติ, ผรุสํ กเถติ, สมฺผํ ปลปติ, ๒- มุสาวาทาทีหิ วิรมติ. อิทํ วจีกมฺมํ นาม. อิโต ปรํ สพฺพํ กมฺมววฏฺฐานํ ทฺวาร ววฏฺฐานญฺจ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺพนฺติ.

วจีกมฺมทฺวารกถา นิฏฺฐิตา.

มโนกมฺมทฺวารกถา