มโนกมฺมทฺวารกถายํ ปน กามาวจรา ทิวเสน จตุพฺพิโธ มโน มโน นาม. ตตฺถ กามาวจโร จตุปญฺญาสวิโธ โหติ, รูปาวจโร ปณฺณรสวิโธ, อรูปาวจโร ทฺวาทสวิโธ, โลกุตฺตโร อฏฺฐวิโธติ สพฺโพปิ เอกูนนวุติวิโธ โหติ. ตตฺถ "อยํ นาม มโน มโนทฺวารํ น โหตี"ติ น วตฺตพฺโพ. ยถา หิ อยํ นาม เจตนา กมฺมํ น โหตีติ น วตฺตพฺพา, อนฺตมโส ปญฺจวิญฺญาณสมฺปยุตฺตาปิ หิ เจตนา มหาปกรเณ "กมฺมนฺ"เตฺวว นิทฺทิฏฺฐา, เอวเมว อยํ นาม มโน มโนทฺวารํ น โหตีติ น วตฺตพฺโพติ. ๓-

เอตฺถาห:- กมฺมํ นาเมตํ กึ กโรตีติ? อายูหติ อภิสงฺขโรติ, ปิณฺฑํ กโรติ, เจเตติ กปฺเปติ ปกปฺเปตีติ, เอวํ สนฺเต ปญฺจวิญฺญาณเจตนา กึ อายูหติ

มโนกมฺมทฺวารกถา นิฏฺฐิตา.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๓๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”