เอวํ "อกุสลํ วจีกมฺมํ น มโนทฺวาเร สมุฏฺฐาตี"ติ นิฏฺฐเมตฺถ คนฺตพฺพํ.

ยทา ปน อภิชฺฌาสหคเตน เจตสาว กายงฺคํ โจเปนฺโต หตฺถคฺคาหาทีนิ กโรติ, พฺยาปาทสหคเตน เจตสา ทณฺฑปรามาสาทีนิ, มิจฺฉาทิฏฺฐิสหคเตน เจตสา "ขนฺธสิวาทโย เสฏฺฐา"ติ เตสํ อภิวาทนอญฺชลิกมฺมภูตปีฐกปริภณฺฑาทีนิ ๒- กโรติ, ตทา กมฺมํ มโนกมฺมํ โหติ, ทฺวารํ ปน กายทฺวารํ. เอวํ อกุสลํ มโนกมฺมํ กายทฺวาเร สมุฏฺฐาติ, เจตนา ปเนตฺถ อพฺโพหาริกา.

ยทา ปน อภิชฺฌาสหคเตน เจตสา วาจงฺคํ โจเปนฺโต "อโห วต ยํ ปรสฺส, ตํ มมสฺสา"ติ ปรวิตฺตูปกรณํ อภิชฺฌายติ, พฺยาปาทสหคเตน เจตสา "อิเม สตฺตา หญฺญนฺตุ วา วชฺฌนฺตุ ๓- วา อุจฺฉิชฺชนฺตุ วา, มา วา อเหสุนฺ"ติ วทติ, มิจฺฉาทิฏฺฐิสหคเตน เจตสา "นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐนฺ"ติอาทีนิ วทติ, ตทา กมฺมํ มโนกมฺมํ โหติ, ทฺวารํ ปน วจีทฺวารํ. เอวํ อกุสลํ มโนกมฺมํ วจีทฺวาเร สมุฏฺฐาติ, เจตนา ปเนตฺถ อพฺโพหาริกา.

ยทา ปน กายงฺควาจงฺคานิ อโจเปตฺวา รโห นิสนฺโน อภิชฺฌาพฺยาปาทมิจฺฉา- ทิฏฺฐิสหคตานิ จิตฺตานิ อุปฺปาเทติ, ตทา กมฺมํ มโนกมฺมํ, ทฺวารมฺปิ มโนทฺวารเมว. เอวํ อกุสลํ มโนกมฺมํ มโนทฺวาเร สมุฏฺฐาติ. อิมสฺมึ ปน ฐาเน เจตนาปิ เจตนาสมฺปยุตฺตกา ธมฺมาปิ มโนทฺวาเรเยว สมุฏฺฐหนฺติ. เอวํ อกุสลํ มโนกมฺมํ ตีสุปิ ทฺวาเรสุ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพํ.