มุสาวาทา เวรมณีอาทีนิ ปน จตฺตาริ สิกฺขาปทานิ วุตฺตนเยเนว กายาทีหิ คณฺหนฺตสฺส กุสลํ วจีกมฺมํ ตีสุ ทฺวาเรสุ สมุฏฺฐาตีติ เวทิตพฺพํ. อิธาปิ อนภิชฺฌาทโย เจตนาปกฺขิกา วา โหนฺติ อพฺโพหาริกา วา.

อนภิชฺฌาทิสหคเตหิ ปน จิตฺเตหิ กายงฺคํ โจเปตฺวา เจติยงฺคณสมฺมชฺชนคนฺธมาลา- ทิปูชนเจติยวนฺทนาทีนิ กโรนฺตสฺส กมฺมํ มโนกมฺมํ โหติ, ทฺวารํ ปน กายทฺวารํ. เอวํ กุสลํ มโนกมฺมํ กายทฺวาเร สมุฏฺฐาติ, เจตนา ปเนตฺถ อพฺโพหาริกา. อนภิชฺฌาสหคเตน จิตฺเตน วาจงฺคํ โจเปตฺวา "อโห วต ยํ ปรสฺส วิตฺตูปกรณํ, น ๑- ตํ มมสฺสา"ติ อนภิชฺฌายโต อพฺยาปาทสหคเตน จิตฺเตน "สพฺเพ สตฺตา อเวรา อพฺยาปชฺฌา ๒- อนีฆา สุขี อตฺตานํ ปริหรนฺตู"ติ วทนฺตสฺส สมฺมาทิฏฺฐิสหคเตน จิตฺเตน "อตฺถิ ทินฺนนฺ"ติอาทีนิ อุทาหรนฺตสฺส กมฺมํ มโนกมฺมํ โหติ, ทฺวารํ ปน วจีทฺวารํ. เอวํ กุสลํ มโนกมฺมํ วจีทฺวาเร สมุฏฺฐาติ, เจตนา ปเนตฺถ อพฺโพหาริกา. กายงฺควาจงฺคานิ ปน อโจเปตฺวา รโห นิสินฺนสฺส มนสาว อนภิชฺฌาทิสหคตานิ

ตตฺถ อาณตฺติสมุฏฺฐิเตสุ ปาณาติปาตอทินฺนาทาเนสุ กมฺมมฺปิ กายกมฺมํ, ทฺวารมฺปิ กมฺมวเสเนว "กายทฺวารนฺ"ติ วทนฺโต กมฺมํ รกฺขติ, ทฺวารํ ภินฺทติ นาม. หตฺถมุทฺธาสมุฏฺฐิเตสุ มุสาวาทาทีสุ ทฺวารมฺปิ กายทฺวารํ, กมฺมมฺปิ ทฺวารวเสเนว "กายกมฺมนฺ"ติ วทนฺโต ทฺวารํ รกฺขติ, กมฺมํ ภินฺทติ นาม. ตสฺมา "กมฺมํ รกฺขามี"ติ ทฺวารํ น ภินฺทิตพฺพํ. "ทฺวารํ รกฺขามี"ติ กมฺมํ น ภินฺทิตพฺพํ, ยถาวุตฺเตเนว ปน นเยน กมฺมญฺจ ทฺวารญฺจ เวทิตพฺพํ, เอวํ กเถนฺโต หิ เนว กมฺมํ น ทฺวารํ ภินฺทตีติ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๕๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”