กมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

อิทานิ ปญฺจ วิญฺญาณานิ, ปญฺจ วิญฺญาณทฺวารานีติอาทีสุ จกฺขุวิญฺญาณํ โสตวิญฺญาณํ ฆานวิญฺญาณํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ กายวิญฺญาณนฺติ อิมานิ ปญฺจ วิญฺญาณานิ นาม. จกฺขุวิญฺญาณทฺวารํ โสตฆานชิวฺหากายวิญฺญาณทฺวารนฺติ อิมานิ ปญฺจ วิญฺญาณทฺวารานิ นาม. อิเมสํ ปญฺจนฺนํ ทฺวารานํ วเสน อุปฺปนฺนา เจตนา เนว กายกมฺมํ โหติ, น วจีกมฺมํ, มโนกมฺมเมว โหตีติ เวทิตพฺพา. ๑- จกฺขุสมฺผสฺโส โสตฆานชิวฺหากายมโนสมฺผสฺโสติ อิเม ปน ฉ สมฺผสฺสา นาม. จกฺขุสมฺผสฺสทฺวารํ โสตฆานชิวฺหากายมโนสมฺผสฺสทฺวารนฺติ อิมานิ ฉ สมฺผสฺสทฺวารานิ นาม.

จกฺขุอสํวโร โสตฆานชิวฺหาปสาทกายโจปนกายอสํวโร วาจาอสํวโร มโนอสํวโรติ อิเม อฏฺฐ อสํวรา นาม. เต อตฺถโต ทุสฺสีลฺยํ มุฏฺฐสฺสจฺจํ อญฺญาณํ อกฺขนฺติ โกสชฺชนฺติ อิเม ปญฺจ ธมฺมา โหนฺติ. เตสุ เอกธมฺโมปิ ปญฺจทฺวาเร โวฏฺฐพฺพนปริโยสาเนสุ จิตฺเตสุ นุปฺปชฺชติ, ชวนกฺขเณเยว อุปฺปชฺชติ. ชวเน อุปฺปนฺโนปิ ปญฺจทฺวาเร "อสํวโร"ติ วุจฺจติ.