กุสลกมฺมปถกถา

ปาณาติปาตาทีหิ ปน วิรติโย อนภิชฺฌาอพฺยาปาทสมฺมาทิฏฺฐิโย จาติ อิเม ทส กุสลกมฺมปถา นาม. ตตฺถ ปาณาติปาตาทโย วุตฺตตฺถาเอว. ปาณาติปาตาทีหิ เอตาย วิรมนฺติ, สยํ วา วิรมติ, วิรมณมตฺตเมว วา เอตนฺติ วิรติ. ยา ปาณาติปาตา วิรมนฺตสฺส "ยา ตสฺมึ สมเย ปาณาติปาตา อารติ วิรตี"ติ ๑- เอวํ วุตฺตา กุสลจิตฺตสมฺปยุตฺตา วิรติ, สา ปเภทโต ติวิธา โหติ สมฺปตฺตวิรติ สมาทานวิรติ สมุจฺเฉทวิรตีติ.

ตตฺถ อสมาทินฺนสิกฺขาปทานํ อตฺตโน ชาติวยพาหุสจฺจาทีนิ ปจฺจเวกฺขิตฺวา "อยุตฺตํ อมฺหากํ เอวรูปํ ปาปํ กาตุนฺ"ติ สมฺปตฺตวตฺถุํ อวีติกฺกมนฺตานํ อุปฺปชฺชมานา วิรติ "สมฺปตฺตวิรตี"ติ เวทิตพฺพา. ตตฺริทํ วตฺถุํ:- สีหลทีเป จกฺกนสฺส อุปาสกสฺส ๒- วิย. ตสฺส กิร ทหรกาเลเยว มาตุยา โรโค อุปฺปชฺชิ. เวชฺเชน จ "อลฺลสสมํสํ ลทฺธุํ วฏฺฏตี"ติ วุตฺตํ. ตโต จกฺกนสฺส ภาตา "คจฺฉ ตาต, เขตฺตํ อาหิณฺฑาหี"ติ จกฺกนํ เปเสสิ. โส ตตฺถ คโต, ตสฺมึ ปน สมเย เอโก สโส ตรุณสสฺสํ ขาทิตุํ อาคโต โหติ. โส ตํ ทิสฺวา เวเคน ธาวนฺโต วลฺลิยา พทฺโธ "กิริ กิรี"ติ สทฺทมกาสิ. จกฺกโน เตน สทฺเทน คนฺตฺวา ตํ คเหตฺวา จินฺเตสิ "มาตุ เภสชฺชํ กโรมี"ติ, ปุน จินฺเตสิ "น เมตํ ปฏิรูปํ, ยฺวาหํ ๓- มาตุ ชีวิตการณา ปรํ ชีวิตา โวโรเปยฺยนฺ"ติ. อถ นํ "คจฺฉ อรญฺเญ สเสหิ สทฺธึ ติโณทกํ ปริภุญฺชา"ติ มุญฺจิ. ภาตรา จ "กึ ตาต สโส ลทฺโธ"ติ ปุจฺฉิโต ตํ ปวตฺตึ อาโรเจสิ. ๔- ตโต นํ ภาตา ปริภาสิ. โส มาตุ สนฺติกํ คนฺตฺวา "ยโตหํ ชาโต, นาภิชานามิ สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปตา"ติ สจฺจํ วตฺวา อฏฺฐาสิ, ตาวเทวสฺส มาตา อโรคา อโหสิ.