@๓ ฉ.ม. ฆาเตสฺสามีติ ๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ อนภิชฺฌา ญาณสมฺปยุตฺตจิตฺเตน วิรมนฺตสฺส ทฺวิมูลา โหติ, ญาณวิปฺปยุตฺตจิตฺเตน วิรมนฺตสฺส เอกมูลา. อโลโภ ปน อตฺตนาว อตฺตโน มูลํ น โหติ. อพฺยาปาเทปิ เอเสว นโย. สมฺมาทิฏฺฐิ อโลภาโทสวเสน ทฺวิมูลาวาติ อิเม ทส กุสลกมฺมปถา นาม.

กมฺมปถสํสนฺทนกถา

อิทานิ อิมสฺมึ ฐาเน กมฺมปถสํสนฺทนํ นาม เวทิตพฺพํ. ปญฺจสมฺผสฺสทฺวารวเสน หิ อุปฺปนฺโน อสํวโร อกุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. มโนสมฺผสฺสทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน ตีณิปิ กมฺมานิ โหนฺติ. โส หิ กายทฺวาเร โจปนํ ปตฺโต อกุสลํ กายกมฺมํ โหติ, วจีทฺวาเร อกุสลํ วจีกมฺมํ, อุภยตฺถ โจปนํ อปฺปตฺโต อกุสลํ มโนกมฺมํ โหติ. ปญฺจอสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน อกุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. โจปนกายอสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน อกุสลํ กายกมฺมเมว โหติ. วาจาอสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน อกุสลํ วจีกมฺมเมว โหติ. มโนอสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน อกุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. ติวิธํ กายทุจฺจริตํ อกุสลํ กายกมฺมเมว โหติ. จตุพฺพิธํ วจีทุจฺจริตํ อกุสลํ วจีกมฺมเมว โหติ. ติวิธํ มโนทุจฺจริตํ อกุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ.

ปญฺจสมฺผสฺสทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน สํวโรปิ กุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. มโนสมฺผสฺสทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน ปน อยมฺปิ อสํวโร วิย ตีณิปิ กมฺมานิ โหนฺติ. ปญฺจสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโนปิ กุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. โจปนกายสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน กุสลํ กายกมฺมเมว โหติ. วาจาสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน กุสลํ วจีกมฺมเมว โหติ. มโนสํวรทฺวารวเสน อุปฺปนฺโน กุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ. ติวิธํ กายสุจริตํ กุสลํ กายกมฺมเมว โหติ. จตุพฺพิธํ วจีสุจริตํ กุสลํ วจีกมฺมเมว โหติ. ติวิธํ มโนสุจริตํ กุสลํ มโนกมฺมเมว โหติ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๓๖๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”