"อารมฺมณํ จินฺเตตีติ จิตฺตนฺ"ติอาทินา นเยน จิตฺตสฺส วจนตฺโถ วุตฺโตเอว. ลกฺขณาทิโต ปน วิชานนลกฺขณํ จิตฺตํ, ปุพฺพงฺคมรสํ, สนฺธานปจฺจุปฏฺฐานํ ๑-, นามรูปปทฏฺฐานํ. จตุภูมิกจิตฺตํ หิ โนวิชานนลกฺขณํ นาม นตฺถิ, สพฺพํ วิชานนลกฺขณเมว. ทฺวารํ ปน ปตฺวา อารมฺมณวิภาวนฏฺฐาเน จิตฺตํ ปุพฺพงฺคมํ ปุเรจาริกํ โหติ. จกฺขุนา หิ ทิฏฺฐํ รูปารมฺมณํ จิตฺเตเนว วิชานาติ ฯเปฯ มเนน วิญฺญาตํ ธมฺมารมฺมณํ จิตฺเตเนว วิชานาติ. ยถา หิ นครคุตฺติโก นาม นครมชฺเฌ สิงฺฆาฏเก นิสีทิตฺวา "อยํ เนวาสิโก, อยํ อาคนฺตุโก"ติ อาคตาคตํ ชนํ อุปธาเรติ ววฏฺฐเปติ, เอวํ สมฺปทมิทํ ทฏฺฐพฺพํ. วุตฺตมฺปิ เจตํ มหาเถเรน ๒-:- "ยถา มหาราช นครคุตฺติโก นาม มชฺเฌ นคเร สิงฺฆาฏเก นิสินฺโน ปุรตฺถิมโต ทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ ปสฺเสยฺย, ปจฺฉิมโต. ทกฺขิณโต. อุตฺตรโต ทิสโต ปุริสํ อาคจฺฉนฺตํ ปสฺเสยฺย, เอวเมว โข มหาราช ยํ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาติ. ยํ โสเตน สทฺทํ สุณาติ. ฆาเนน คนฺธํ ฆายติ. ชิวฺหาย รสํ สายติ. กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ. มนสา ธมฺมํ วิชานาติ, ตํ วิญฺญาเณน วิชานาตี"ติ. ๓- เอวํ ทฺวารํ ปตฺวา อารมฺมณวิภาวนฏฺฐาเน จิตฺตเมว ปุพฺพงฺคมํ ปุเรจาริกํ, ตสฺมา "ปุพฺพงฺคมรสนฺ"ติ วุจฺจติ.

@๓ มิลินฺท. ๑๕/๖๓

ตเทตํ ปจฺฉิมํ ปจฺฉิมํ อุปฺปชฺชมานํ ปุริมํ ปุริมํ นิรนฺตรํ กตฺวา สนฺธานเมว อุปฏฺฐาตีติ สนฺธานปจฺจุปฏฺฐานํ. ปญฺจโวการภเว ปนสฺส นิยมโต นามรูปํ, จตุโวการภเว นามเมว ปทฏฺฐานํ. ตสฺมา "นามรูปปทฏฺฐานนฺ"ติ วุตฺตํ.