ธมฺมุทฺเทสวารฌานงฺคราสิวณฺณนา

วิตกฺเกตีติ วิตกฺโก, วิตกฺกนํ วา วิตกฺโก, อูหนนฺติ วุตฺตํ โหติ. สฺวายํ อารมฺมเณ จิตฺตสฺส อภินิโรปนลกฺขโณ. โส หิ อารมฺมเณ จิตฺตํ อาโรเปติ. ยถา หิ โกจิ ราชวลฺลภํ ญาตึ วา มิตฺตํ วา นิสฺสาย ราชเคหํ อาโรหติ, เอวํ วิตกฺกํ นิสฺสาย จิตฺตํ อารมฺมณํ อาโรหติ. ตสฺมา โส อารมฺมเณ จิตฺตสฺส อภินิโรปนลกฺขโณติ วุตฺโต. นาคเสนตฺเถโร ปนาห "อาโกฏนลกฺขโณ วิตกฺโก. ยถา มหาราช เภรี อาโกฏิตา อถ ปจฺฉา อนุรวติ อนุสทฺทายติ, เอวเมว โข มหาราช ยถา อาโกฏนา, เอวํ วิตกฺโก ทฏฺฐพฺโพ. ยถา ปจฺฉา อนุรวนา อนุสทฺทายนา, เอวํ วิจาโร ทฏฺฐพฺโพ"ติ. ๒- สฺวายํ อาหนนปริยาหนนรโส. ตถา หิ เตน โยคาวจโร อารมฺมณํ วิตกฺกาหตํ วิตกฺกปริยาหตํ กโรตีติ วุจฺจติ. อารมฺมเณ จิตฺตสฺส อานยนปจฺจุปฏฺฐาโน.

อารมฺมเณ เตน จิตฺตํ วิจรตีติ วิจาโร, วิจารณํ วา วิจาโร, อนุสญฺจรณนฺติ วุตฺตํ โหติ. สฺวายํ อารมฺมณานุมชฺชนลกฺขโณ. ตตฺถ สหชาตานุโยชนรโส, จิตฺตสฺส อนุปฺปพนฺธปจฺจุปฏฺฐาโน. สนฺเตปิ จ เนสํ กตฺถจิ อวิโยเค โอฬาริกฏฺเฐน ปุพฺพงฺคมฏฺเฐน จ ฆณฺฑาภิฆาโต ๓- วิย อภินิโรปนฏฺเฐน เจตโส ปฐมาภินิปาโต วิตกฺโก, สุขุมฏฺเฐน อนุมชฺชนสภาวฏฺเฐน จ ฆณฺฑานุรโว วิย อนุปฺปพนฺโธ