ปชานาตีติ ปญฺญา. กึ ปชานาตีติ? "อิทํ ทุกฺขนฺ"ติอาทินา นเยน อริยสจฺจานิ. อฏฺฐกถายํ ปน "ปญฺญาเปตีติ ปญฺญา"ติ วุตฺตํ. กินฺติ ปญฺญาเปตีติ? "อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา"ติ ปญฺญาเปติ. สา จ อวิชฺชาย อภิภวนโต อธิปติยฏฺเฐน

@๓ สี.,ม. สมนฺเนสิตฺวา ๔ ม. อปนุทติ อินฺทฺริยํ, ทสฺสนลกฺขเณ วา อินฺทตฺตํ กาเรตีติ อินฺทฺริยํ, ปญฺญาเอว อินฺทฺริยํ ปญฺญินฺทฺริยํ. สา ปเนสา โอภาสนลกฺขณา จ ปญฺญา ปชานนลกฺขณา จ. ยถา หิ จตุภิตฺติเก เคเห รตฺติภาเค ทีเป ชลิเต อนฺธกาโร นิรุชฺฌติ, อาโลโก ปาตุภวติ, เอวเมว โอภาสนลกฺขณา ปญฺญา ปญฺโญภาสสโม โอภาโส นาม นตฺถิ. ปญฺญวโต หิ เอกปลฺลงฺเกน นิสินฺนสฺส ทสสหสฺสิโลกธาตุ เอกาโลกา โหติ. เตนาห เถโร:-

"ยถา มหาราช ปุริโส อนฺธกาเร เคเห เตลปทีปํ ๑- ปเวเสยฺย. ปวิฏฺโฐ ปทีโป อนฺธการํ วิทฺธํเสติ โอภาสํ ชเนติ, อาโลกํ วิทสฺเสติ, ๒- ปากฏานิ จ รูปานิ กโรติ, เอวเมว โข มหาราช ปญฺญา อุปฺปชฺชมานา อวิชฺชนฺธการํ วิทฺธํเสติ วิชฺโชภาสํ ชเนติ, ญาณาโลกํ วิทสฺเสติ, ปากฏานิ จ อริยสจฺจานิ กโรติ. เอวํ โข มหาราช โอภาสนลกฺขณา ปญฺญา"ติ. ๓-