กถํ? จิตฺตํ วิตกฺโก สทฺธา หิริ โอตฺตปฺปํ อโลโภ อโทโสติ อิเม สตฺต ทฺวีสุ ฐาเนสุ วิภตฺตา.

เอเตสุ หิ จิตฺตํ ตาว ผสฺสปญฺจกํ ปตฺวา "จิตฺตํ โหตี"ติ วุตฺตํ, อินฺทฺริยานิ ปตฺวา "มนินฺทฺริยนฺ"ติ. วิตกฺโก ฌานงฺคานิ ปตฺวา "วิตกฺโก โหตี"ติ วุตฺโต, มคฺคงฺคานิ ปตฺวา "สมฺมาสงฺกปฺโป"ติ. สทฺธา อินฺทฺริยานิ ปตฺวา "สทฺธินฺทฺริยํ โหตี"ติ วุตฺตา, พลานิ ปตฺวา "สทฺธาพลนฺ"ติ. หิริ พลานิ ปตฺวา "หิริพลํ โหตี"ติ วุตฺตา, โลกปาลทุกํ ปตฺวา "หิรี"ติ. โอตฺตปฺเปปิ เอเสว นโย. อโลโภ มูลํ ปตฺวา "อโลโภ โหตี"ติ วุตฺโต, กมฺมปถํ ปตฺวา "อนภิชฺฌา"ติ. อโทโส มูลํ ปตฺวา "อโทโส โหตี"ติ วุตฺโต, กมฺมปถํ ปตฺวา "อพฺยาปาโท"ติ. อิเม สตฺต ทฺวีสุ ฐาเนสุ วิภตฺตา.

เวทนา ปน ผสฺสปญฺจกํ ปตฺวา "เวทนา โหตี"ติ วุตฺตา, ฌานงฺคานิ ปตฺวา "สุขนฺ"ติ, อินฺทฺริยานิ ปตฺวา "โสมนสฺสินฺทฺริยนฺ"ติ. เอวมยํ เอโก ธมฺโม ตีสุ ฐาเนสุ วิภตฺโต.

วิริยํ ปน อินฺทฺริยานิ ปตฺวา "วิริยินฺทฺริยํ โหตี"ติ วุตฺตํ, มคฺคงฺคานิ ปตฺวา "สมฺมาวายาโม"ติ, พลานิ ปตฺวา "วิริยพลนฺ"ติ, ปิฏฺฐิทุกํ ปตฺวา "ปคฺคาโห"ติ. สติปิ อินฺทฺริยานิ ปตฺวา "สตินฺทฺริยํ โหตี"ติ วุตฺตา, มคฺคงฺคานิ ปตฺวา "สมฺมาสตี"ติ, พลานิ ปตฺวา "สติพลนฺ"ติ, ปิฏฺฐิทุกํ ๑- ปตฺวา "สติ โหตี"ติ วุตฺตา. เอวํ อิเม เทฺว ธมฺมา จตูสุ ฐาเนสุ วิภตฺตา.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๑๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “บทภาชนีย์”