@๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๕ สํ.ส. ๑๕/๑๕๙/๑๔๖

หทยนฺติ จิตฺตํ. "จิตฺตํ วา เต ขิปิสฺสามิ, หทยํ วา เต ผาเลสฺสามี"ติ ๑- เอตฺถ อุโร หทยนฺติ วุตฺตํ. "หทยา หทยํ มญฺเญ อญฺญาย ตจฺฉตี"ติ ๒- เอตฺถ จิตฺตํ. "วกฺกํ หทยนฺ"ติ ๓- เอตฺถ หทยวตฺถุ. อิธ ปน จิตฺตเมว อพฺภนฺตรฏฺเฐน หทยนฺติ วุตฺตํ. ตเมว ปริสุทฺธฏฺเฐน ปณฺฑรํ, ภวงฺคํ สนฺธาเยตํ วุตฺตํ. ยถาห "ปภสฺสรมิทํ ภิกฺขเว จิตฺตํ, ตญฺจ โข อาคนฺตุเกหิ อุปกฺกิเลเสหิ อุปกฺกิลิฏฺฐนฺ"ติ. ๔- ตโต นิกฺขนฺตตฺตา ปน อกุสลมฺปิ คงฺคาย นิกฺขนฺตา นทีคงฺคา วิย โคธาวริโต นิกฺขนฺตา โคธาวรี วิย จ "ปณฺฑรนฺ"เตฺวว วุตฺตํ.

มโน มนายตนนฺติ อิธ ปน มโนคฺคหณํ มนสฺเสว อายตนภาวทีปนตฺถํ. เตเนตํ ทีเปติ "นยิทํ เทวายตนํ วิย มนสฺส อายตนตฺตา มนายตนํ, อถโข มโนเอว อายตนํ มนายตนนฺ"ติ. ตตฺถ นิวาสนฏฺฐานฏฺเฐน ๕- อากรฏฺเฐน สโมสรณฏฺฐานฏฺเฐน ๖- สญฺชาติเทสฏฺเฐน การณฏฺเฐน จ อายตนํ เวทิตพฺพํ. ตถา หิ โลเก "อิสฺสรายตนํ วาสุเทวายตนนฺ"ติอาทีสุ นิวาสนฏฺฐานํ "อายตนนฺ"ติ วุจฺจติ. "สุวณฺณายตนํ รตนายตนนฺ"ติอาทีสุ ๗- อากโร. สาสเน ปน "มโนรมฺเม อายตเน, เสวนฺติ นํ วิหงฺคมา"ติอาทีสุ ๘- สโมสรณฏฺฐานํ. "ทกฺขิณาปโถ คุนฺนํ อายตนนฺ"ติอาทีสุ สญฺชาติเทโส. "ตตฺร ตเตฺรว สกฺขิพฺยตํ ๙- ปาปุณาติ สติ สติอายตเน"ติอาทีสุ ๑๐- การณํ. อิธ ปน สญฺชาติเทสฏฺเฐน สโมสรณฏฺฐานฏฺเฐน การณฏฺเฐนาติ ติธาปิ วฏฺฏติ. ๑๑-