เอโก "เอวํ มํ `ธมฺมกถิโก'ติ ชานิสฺสนฺตี"ติ อิจฺฉาย ฐตฺวา ลาภครุโก หุตฺวา เทเสติ, ตํ น มหปฺผลํ โหติ. เอโก อตฺตโน ปคุณํ ธมฺมํ อปจฺจาสึสมาโน วิมุตฺตายตนสีเสน ปเรสํ เทเสติ, อิทํ เทสนามยํ ปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม.

เอโก สุณนฺโต "อิติ มํ `สทฺโธ'ติ ชานิสฺสนฺตี"ติ สุณาติ, ตํ น มหปฺผลํ. เอโก "เอวํ เม มหปฺผลํ ภวิสฺสตี"ติ หิตผรเณน มุทุจิตฺเตน ธมฺมํ สุณาติ, อิทํ สวนมยํ ปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม.

ทิฏฺฐึ อุชุํ กโรนฺตสฺส ทิฏฺฐุชุกมฺมปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม. ทีฆภาณกา ปนาหุ "ทิฏฺฐุชุกมฺมํ ๑- สพฺเพสํ นิยมลกฺขณํ. ยงฺกิญฺจิ ปุญฺญํ กโรนฺตสฺส หิ ทิฏฺฐิยา อุชุกภาเวเนว มหปฺผลํ โหตี"ติ.

เอเตสุ ปน ปุญฺญกิริยาวตฺถูสุ ทานมยํ ตาว "ทานํ ทสฺสามี"ติ จินฺเตนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ, ทานํ ททโต อุปฺปชฺชติ, "ทินฺนมฺเม"ติ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ. เอวํ ปุพฺพเจตนํ มุญฺจนเจตนํ ๒- อปรเจตนนฺติ ติสฺโสปิ เจตนา เอกโต กตฺวา ทานมยํ ปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม โหติ. สีลมยมฺปิ "สีลํ ปูเรสฺสามี"ติ จินฺเตนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ, สีลปูรณกาเล อุปฺปชฺชติ, "ปูริตมฺเม"ติ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ. ตา สพฺพาปิ เอกโต กตฺวา สีลมยํ ปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม โหติ ฯเปฯ ทิฏฺฐุชุกมฺมมฺปิ "ทิฏฺฐึ อุชุกํ กริสฺสามี"ติ จินฺเตนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐึ อุชุกํ กโรนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ, "ทิฏฺฐิ เม อุชุกา กตา"ติ ปจฺจเวกฺขนฺตสฺส อุปฺปชฺชติ. ตา สพฺพาปิ เอกโต กตฺวา ทิฏฺฐุชุกมฺมํ ปุญฺญกิริยาวตฺถุ นาม โหติ.

เล่มที่ ๓๔ ธัมมสังคณี๔๖๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “จิตดวงที่ ๒”