@๓ ม.ม. ๑๒/๑๕๓/๑๑๓ ๔ องฺ. อฏฺฐก. ๒๓/๓๒/๑๙๔ เอตฺถ เจตนาสมฺปยุตฺตธมฺมา มคฺโค นาม. "อยํ ภิกฺขเว มคฺโค, อยํ ปฏิปทา"ติ สงฺขารุปปตฺติสุตฺตาทีสุ ๑- เจตนาปิ เจตนาสมฺปยุตฺตธมฺมาปิ มคฺโค นาม. อิมสฺมึ ปน ฐาเน "ฌานนฺ"ติ วจนโต เจตนาสมฺปยุตฺตา อธิปฺเปตา. ยสฺมา ปน ฌานเจตนา ปฏิสนฺธึ อากฑฺฒติ, ตสฺมา เจตนาปิ เจตนาสมฺปยุตฺตธมฺมาปิ วฏฺฏนฺติเยว.

ภาเวตีติ ชเนติ อุปฺปาเทติ วฑฺเฒติ. อยํ ตาว อิธ ภาวนาย อตฺโถ. อญฺญตฺถ ปน อุปสคฺควเสน สมฺภาวนา ปริภาวนา วิภาวนาติ เอวํ อญฺญถาปิ อตฺโถ โหติ. ตตฺถ "อิธุทายิ มม สาวกา อธิสีเล สมฺภาเวนฺติ `สีลวา สมโณ โคตโม ปรเมน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต"ติ ๒- อยํ สมฺภาวนา นาม, โอกปฺปนาติ อตฺโถ "สีลปริภาวิโต สมาธิ มหปฺผโล โหติ มหานิสํโส, สมาธิปริภาวิตา ปญฺญา มหปฺผลา โหติ มหานิสํสา, ปญฺญาปริภาวิตํ จิตฺตํ สมฺมเทว อาสเวหิ วิมุจฺจตี"ติ ๓- อยํ ปริภาวนา นาม, วาสนาติ อตฺโถ. "อิงฺฆ รูปํ วิภาเวหิ, เวทนํ, สญฺญํ, สงฺขาเร, วิญฺญาณํ วิภาเวหี"ติ อยํ วิภาวนา นาม, อนฺตรธาปนาติ อตฺโถ. "ปุน จปรํ อุทายิ อกฺขาตา มยา สาวกานํ ปฏิปทา, ยถาปฏิปนฺนา เม สาวกา จตฺตาโร สติปฏฺฐาเน ภาเวนฺตี"ติ ๔- อยํ ปน อุปฺปาทนวฑฺฒนฏฺเฐน ภาวนา นาม. อิมสฺมิมฺปิ ฐาเน อยเมว อธิปฺเปตา. เตน วุตฺตํ "ภาเวตีติ ชเนติ อุปฺปาเทติ วฑฺเฒตี"ติ.

กสฺมา ปเนตฺถ ยถา กามาวจรกุสลนิทฺเทเส ธมฺมปุพฺพงฺคมา เทสนา กตา, ตถา อกตฺวา ปุคฺคลปุพฺพงฺคมา กตาติ? ปฏิปทาย โสเธตพฺพโต. ๕- อิทํ หิ จตูสุ ปฏิปทาสุ อญฺญตราย โสเธตพฺพํ, น กามาวจรํ วิย วินา ปฏิปทาย อุปฺปชฺชติ, ปฏิปทา จ นาเมสา ปฏิปนฺนเก สติ โหตีติ เอตมตฺถํ ทสฺเสตุํ ปุคฺคลปุพฺพงฺคมํ เทสนํ กโรนฺโต "รูปูปปตฺติยา มคฺคํ ภาเวตี"ติ อาห.

วิวิจฺเจว กาเมหีติ กาเมหิ วิวิจฺจิตฺวา วินา หุตฺวา อปกฺกมิตฺวา. โย ปนายเมตฺถ เอวกาโร, โส นิยมตฺโถติ เวทิตพฺโพ. ยสฺมา จ นิยมตฺโถ, ตสฺมา