เอตฺตาวตา เอโก ๑- สุทฺธิกนวโก, จตฺตาโร ปฏิปทานวกา, จตฺตาโร อารมฺมณนวกา, อิเม จ โสฬส นวกาติ ปญฺจวีสตินวกา กถิตา โหนฺติ. ตตฺถ เอเกกสฺมึ นวเก จตุกฺกปญฺจกวเสน เทฺว เทฺว นยาติ ปญฺญาสนยา. ตตฺถ ปญฺจวีสติยา จตุกฺกนเยสุ สตํ, ปญฺจกนเยสุ ปญฺจวีสสตนฺติ ปาฐโต ปญฺจวีสาธิกานิ เทฺว ฌานจิตฺตสตานิ โหนฺติ. ปญฺจกนเย ปน จตุกฺกนยสฺส ปวิฏฺฐตฺตา อตฺถโต ปญฺจวีสาธิกเมว จิตฺตสตํ โหติ. ยานิ เจตานิ ปาเฐ ปญฺจวีสาธิกานิ เทฺว

ปฐวีกสิณํ นิฏฐิตํ.

[๒๐๓] อิทานิ ยสฺมา อาโปกสิณาทีสุปิ เอตานิ ฌานานิ อุปฺปชฺชนฺติ, ตสฺมา เตสํ ทสฺสนตฺถํ ปุน "กตเม ธมฺมา กุสลา"ติอาทิ อารทฺธํ. เตสุ สพฺโพ ปาลินโย จ อตฺถวิภาวนา จ จิตฺตคณนา จ วารสงฺเขโป จ ปฐวีกสิเณ วุตฺตนเยเนว เวทิตพฺโพ. ภาวนานโย ปน กสิณปริกมฺมํ อาทึ กตฺวา สพฺโพปิ วิสุทฺธิมคฺเค ๑- ปกาสิโตเยว. มหาสกุลุทายิสุตฺเต จ ปน ทส กสิณานิ ๒- วุตฺตานิ. เตสุ วิญฺญาณกสิณํ อากาเส ปวตฺติตมหคฺคตวิญฺญาณมฺปิ ตตฺถ ปริกมฺมํ กตฺวา นิพฺพตฺตวิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติปิ โหตีติ สพฺพปฺปกาเรน อารุปฺปเทสนเมว ภชติ. ตสฺมา อิมสฺมึ ฐาเน น กถิตํ.