สุวณฺณทุพฺพณฺณานีติ ปริสุทฺธาปริสุทฺธวณฺณานิ. ปริสุทฺธานิ หิ ๑- นีลาทีนิ สุวณฺณานิ อปริสุทฺธานิ จ ทุพฺพณฺณานีติ ๑- อิธ อธิปฺเปตานิ. อาคมฏฺฐกถาสุ ปน "สุวณฺณานิ วา โหนฺตุ ทุพฺพณฺณานิ วา, ปริตฺตอปฺปมาณวเสเนว อิมานิ อภิภายตนานิ เทสิตานี"ติ วุตฺตํ. อิเมสุ ปน จตูสุ ปริตฺตํ วิตกฺกจริตสฺส วเสน อาคตํ, อปฺปมาณํ โมหจริตสฺส วเสน. สุวณฺณํ โทสจริตสฺส วเสน, ทุพฺพณฺณํ ราคจริตสฺส วเสน. เอเตสํ หิ เอตานิ สปฺปายานิ, สา จ เนสํ สปฺปายตา วิตฺถารโต วิสุทฺธิมคฺเค ๒- จริยานิทฺเทเส วุตฺตา.

กสฺมา ปน ยถา สุตฺตนฺเต "อชฺฌตฺตํ รูปสญฺญี เอโก พหิทฺธา รูปานิ ปสฺสติ ปริตฺตานี"ติอาทิ ๓- วุตฺตํ, เอวํ อวตฺวา อิธ จตูสุปิ อภิภายตเนสุ อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญิตาว วุตฺตาติ? อชฺฌตฺตรูปานํ อนภิภวนียโต. ตตฺถ วา หิ อิธ วา พหิทฺธารูปาเนว อภิภวิตพฺพานิ. ตสฺมา ตานิ นิยมโต วตฺตพฺพานีติ ตตฺราปิ อิธาปิ วุตฺตานิ. "อชฺฌตฺตํ อรูปสญฺญี"ติ อิทํ ปน สตฺถุ เทสนาวิลาสมตฺตเมว. อยํ ตาว จตูสุ อภิภายตเนสุ อปุพฺพปทวณฺณนา. สุทฺธิกนยปฏิปทาเภโท ปเนตฺถ ปฐวีกสิเณ วุตฺตนเยเนว เอเกกสฺมึ อภิภายตเน เวทิตพฺโพ. เกวลญฺเจตฺถ อารมฺมณจตุกฺกํ อารมฺมณทุกํ โหติ. โสฬสกฺขตฺตุกญฺจ อฏฺฐกฺขตฺตุกญฺจ. เสสํ ตาทิสเทว. เอวเมตฺถ เอเกกสฺมึ อภิภายตเน เอโก สุทฺธิกนวโก, จตฺตาโร ปฏิปทานวกา, เทฺว อารมฺมณนวกา, อารมฺมณปฏิปทามิสฺสเก อฏฺฐ นวกาติ ปณฺณรส นวกาติ จตูสุปิ อภิภายตเนสุ สมสฏฺฐี นวกา เวทิตพฺพา.