[๒๙๙] จตูหิ วจีทุจฺจริเตหีติอาทีสุ วจีติ วจีวิญฺญตฺติ เวทิตพฺพา. ติณฺณํ โทสานํ เยน เกนจิ ทุฏฺฐานิ จริตานีติ ทุจฺจริตานิ. วจีโต ปวตฺตานิ ทุจฺจริตานิ วจีทุจฺจริตานิ, วจิยา วา นิปฺผาทิตานิ ทุจฺจริตานิ วจีทุจฺจริตานิ, เตหิ วจีทุจฺจริเตหิ. อารกา รมตีติ อารติ. วินา เตหิ รมตีติ วิรติ. ตโต ตโต ปฏินิวตฺตาว หุตฺวา เตหิ วินา รมตีติ ปฏิวิรติ. อุปสคฺควเสน วา ปทํ วฑฺฒิตํ. สพฺพมิทํ โอรมณภาวสฺส อธิวจนํ. เวรํ มณติ วินาเสตีติ เวรมณี. อิทมฺปิ โอรมณสฺเสว เววจนํ. ยาย ปน เจตนาย มุสาวาทาทีนิ ภาสมาโน กโรติ นาม, อยํ โลกุตฺตรมคฺควิรติ อุปฺปชฺชิตฺวา ตํ กิริยํ กาตุํ น เทติ, กิริยาปถํ ปจฺฉินฺทตีติ อกิริยา. ตถา ตํ กรณํ กาตุํ น เทติ, กรณปถํ ปจฺฉินฺทตีติ อกรณํ. ยาย จ เจตนาย จตุพฺพิธํ วจีทุจฺจริตํ ภาสมาโน อชฺฌาปชฺชติ นาม, อยํ อุปฺปชฺชิตฺวา ตถา อชฺฌาปชฺชิตุํ น เทตีติ อนชฺฌาปตฺติ.

เวลาอนติกฺกโมติ เอตฺถ "ตาย เวลายา"ติอาทีสุ ๑- ตาว กาโล "เวลา"ติ อาคโต. "อุรุเวลายํ วิหรตี"ติ ๒- เอตฺถ ราสิ, "ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตตี"ติ ๓- เอตฺถ สีมา. อิธาปิ สีมาว. อนติกฺกมนียฏฺเฐน หิ จตฺตาริ วจีสุจริตานิ เวลาติ อธิปฺเปตานิ. อิติ ยาย เจตนาย จตฺตาริ วจีทุจฺจริตานิ ภาสมาโน เวลํ อติกฺกมติ นาม, อยํ อุปฺปชฺชิตฺวา ตํ เวลํ อติกฺกมิตุํ น เทตีติ "เวลาอนติกฺกโม"ติ วุตฺตา. เวลยตีติ ๔- วา เวลา, เวลยติ ๕- วิทฺธํเสตีติ อตฺโถ. กึ เวลยตีติ? จตุพฺพิธํ วจีทุจฺจริตํ. อิติ เวลยนโต เวลา. ปุริสสฺส ปน หิตสุขํ อนติกฺกมิตฺวา ปวตฺตตีติ ๖- อนติกฺกโม. เอวเมตฺถ ปททฺวยวเสนาปิ อตฺโถ เวทิตพฺโพ.

เสตุํ หนตีติ เสตุฆาโต, จตุนฺนํ วจีทุจฺจริตานํ ปทฆาโต, ปจฺจยฆาโตติ อตฺโถ. ปจฺจโย หิ อิธ "เสตู"ติ อธิปฺเปโต. ตตฺรายํ วจนตฺโถ:- ราคาทิโก จตุนฺนํ วจีทุจฺจริตานํ ปจฺจโย วฏฺฏสฺมึ ปุคฺคลํ สิโนติ พนฺธตีติ เสตุ, เสตุสฺส ฆาโต เสตุฆาโต, วจีทุจฺจริตปจฺจยสมุคฺฆาติกาย วิรติยา เอตํ อธิวจนํ. อยํ ปน สมฺมาวาจาสงฺขาตา วิรติ ปุพฺพภาเค นานาจิตฺเตสุ ลพฺภติ. อญฺเญเนว หิ จิตฺเตน มุสาวาทา วิรมติ, อญฺเญน เปสุญฺญาทีหิ. โลกุตฺตรมคฺคกฺขเณ ปน เอกจิตฺตสฺมึเยว ลพฺภติ, จตุพฺพิธาย หิ วจีทุจฺจริตเจตนาย ปทจฺเฉทํ กุรุมานา มคฺคงฺคํ ปูรยมานา เอกาว วิรติ อุปฺปชฺชติ.