[๓๔๓] อิโต ปรํ สุทฺธิกสุญฺญตา สุญฺญตปฏิปทา สุทฺธิกอปฺปณิหิตา อปฺปณิหิตปฏิปทาติ อยํ เทสนาเภโท โหติ. ตตฺถ สุญฺญตนฺติ โลกุตฺตรมคฺคสฺเสตํ นามํ. โส หิ อาคมนโต, สคุณโต, อารมฺมณโตติ ตีหิ การเณหิ นามํ ลภติ. กถํ? อิธ ภิกฺขุ อนตฺตโต อภินิวิสิตฺวา อนตฺตโต สงฺขาเร ปสฺสติ. ยสฺมา ปน อนตฺตโต ทิฏฺฐมตฺเตเนว มคฺควุฏฺฐานํ นาม น โหติ, อนิจฺจโตปิ ทุกฺขโตปิ ทฏฺฐุเมว วฏฺฏติ, ตสฺมา "อนิจฺจํ ทุกฺขมนตฺตา"ติ ติวิธํ อนุปสฺสนํ อาโรเปตฺวา สมฺมสนฺโต จรติ. วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนา ปนสฺส เตภูมิเกปิ สงฺขาเร สุญฺญโตว ปสฺสติ, อยํ วิปสฺสนา สุญฺญตา นาม โหติ. สา อาคมนียฏฺฐาเน ฐตฺวา อตฺตโน มคฺคสฺส "สุญฺญตนฺ"ติ นามํ เทติ. เอวํ มคฺโค อาคมนโต สุญฺญตนามํ ลภติ. ยสฺมา ปน โส ราคาทีหิ สุญฺโญ, ตสฺมา สคุเณเนว สุญฺญตนามํ ลภติ. นิพฺพานมฺปิ ราคาทีหิ สุญฺญตฺตา "สุญฺญตนฺ"ติ วุจฺจติ, ตํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปนฺนตฺตา มคฺโค อารมฺมณโต สุญฺญตนามํ ลภติ.

ตตฺถ สุตฺตนฺติกปริยาเยน สคุณโตปิ อารมฺมณโตปิ นามํ ลภติ. ปริยายเทสนา เหสา. อภิธมฺมกถา ปน นิปฺปริยายเทสนา. ตสฺมา อิธ สคุณโต วา อารมฺมณโต วา นามํ น ลภติ, อาคมนโตว ลภติ. อาคมนเมว หิ ธุรํ. ตํ ทุพฺพิธํ โหติ วิปสฺสนาคมนํ, มคฺคาคมนนฺติ. ตตฺถ มคฺคสฺส อาคตฏฺฐาเน วิปสฺสนาคมนํ ธุรํ. ผลสฺส อาคตฏฺฐาเน มคฺคาคมนํ ธุรํ. อิธ มคฺคสฺส อาคตตฺตา วิปสฺสนาคมนเมว ธุรํ ชาตํ.

[๓๕๐] อปฺปณิหิตนฺติ เอตฺถาปิ อปฺปณิหิตนฺติ มคฺคสฺเสตํ ๑- นามํ. อิทมฺปิ นามํ มคฺโค ตีเหว การเณหิ ลภติ. กถํ? อิธ ภิกฺขุ อาทิโตว ทุกฺขิโต อภินิวิสิตฺวา ทุกฺขโตว สงฺขาเร ปสฺสติ. ยสฺมา ปน ทุกฺขโต ทิฏฺฐมตฺเตเนว มคฺควุฏฺฐานํ นาม น โหติ, อนิจฺจโตปิ อนตฺตโตปิ ทฏฺฐุเมว วฏฺฏติ, ตสฺมา "อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา"ติ ติวิธํ อนุปสฺสนํ อาโรเปตฺวา สมฺมสนฺโต จรติ. วุฏฺฐานคามินิวิปสฺสนา ปนสฺส เตภูมิเกสุ สงฺขาเรสุ ปณิธึ โสเสตฺวา ปริยาทิยิตฺวา วิสฺสชฺเชติ. อยํ วิปสฺสนา อปฺปณิหิตา นาม โหติ. สา อาคมนียฏฺฐาเน ฐตฺวา อตฺตโน มคฺคสฺส "อปฺปณิหิตนฺ"ติ นามํ เทติ. เอวํ มคฺโค อาคมนโต อปฺปณิหิตนฺติ นามํ ๒- ลภติ. ยสฺมา ปน ตตฺถ ๓- ราคโทสโมหปณิธโย นตฺถิ, ตสฺมา สคุเณเนว อปฺปณิหิตนฺติ นามํ ลภติ. นิพฺพานมฺปิ เตสํ ปณิธีนํ อภาวา "อปฺปณิหิตนฺ"ติ วุจฺจติ, ตํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปนฺนตฺตา มคฺโค อารมฺมณโต อปฺปณิหิตนฺติ นามํ ลภติ.