อปโร อาทิโตว รูเป อภินิวิสติ, อภินิวิสิตฺวา ภูตรูปญฺจ อุปาทารูปญฺจ ปริจฺฉินฺทิตฺวา อนิจฺจาทิโต ปสฺสติ. ยสฺมา ปน น สุทฺธรูปทสฺสนมตฺเตน ๑- มคฺควุฏฺฐานํ โหติ, อรูปมฺปิ ทฏฺฐพฺพเมว. ตสฺมา ตํ รูปํ อารมฺมณํ กตฺวา อุปฺปนฺนํ เวทนํ สญฺญํ สงฺขาเร วิญฺญาณญฺจ "อิทํ อรูปนฺ"ติ ปริจฺฉินฺทิตฺวา อนิจฺจาทิโต ปสฺสติ, โส กาเลน รูปํ สมฺมสติ กาเลน อรูปํ. ตสฺเสวํ สมฺมสโต รูปสมฺมสนกาเล วิปสฺสนา มคฺเคน สทฺธึ ฆฏิยติ. เอวํ รูเป อภินิวิสิตฺวา รูปา วุฏฺฐาติ นาม. สเจ ปนสฺส อรูปสมฺมสนกาเล วิปสฺสนามคฺเคน สทฺธึ ฆฏิยติ, เอวํ รูเป อภินิวิสิตฺวา อรูปา วุฏฺฐาติ นาม. เอเสว นโย อรูเป อภินิวิสิตฺวา อรูปา จ รูปา จ วุฏฺฐาเนปิ.
"ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺ"ติ ๒- เอวํ อภินิวิสิตฺวา เอวเมว วุฏฺฐานกาเล ปน เอกปฺปหาเรเนว ปญฺจหิ ขนฺเธหิ วุฏฺฐาติ นามาติ อยํ ติกฺขวิปสฺสกสฺส มหาปญฺญสฺส ภิกฺขุโน วิปสฺสนา.
ยถา หิ ฉาตชฺฌตฺตสฺส ปุริสสฺส มชฺเฌ ๓- คูถปิณฺฑํ ฐเปตฺวา นานคฺครสโภชนปุณฺณปาฏึ อุปเนยฺย. ๔- โส พฺยญฺชนํ หตฺเถน พฺยหนฺโต ๕- ตํ คูถปิณฺฑํ ทิสฺวา "กิมิทนฺ"ติ ปุจฺฉิตฺวา "คูถปิณฺโฑ"ติ วุตฺเต "ธิ ธิ, อปเนถา"ติ ภตฺเตปิ ปาฏิยมฺปิ นิราลโย โหติ, เอวํ สมฺปทมิทํ ทฏฺฐพฺพํ.
โภชนาปาฏิทสฺสนสฺมึ หิ ตสฺส อตฺตมนกาโล วิย อิมสฺส ภิกฺขุโน พาลปุถุชฺชนกาเล ปญฺจกฺขนฺเธ "อหํ มมนฺ"ติ คหิตกาโล, คูถปิณฺฑสฺส ทิฏฺฐกาโล วิย ติณฺณํ ลกฺขณานํ สลฺลกฺขิตกาโล, ภตฺเตปิ ปาฏิยมฺปิ นิราลยกาโล วิย ติกฺขวิปสฺสกสฺส มหาปญฺญสฺส ภิกฺขุโน "ยงฺกิญฺจิ สมุทยธมฺมํ, สพฺพนฺตํ นิโรธธมฺมนฺ"ติ ปญฺจหิ ขนฺเธหิ เอกปฺปหาเรเนว วุฏฺฐิตกาโล เวทิตพฺโพ.