ตตฺถ "ปาทกชฺฌานเมว นิยเมตี"ติ เอวํวาทึ ติปิฏกจูฬนาคตฺเถรํ อนฺเตวาสิกา อาหํสุ "ภนฺเต ยตฺถ ตาว ปาทกชฺฌานํ อตฺถิ, ตตฺถ ตํ นิยเมตุ. ยสฺมึ ปน ปาทกชฺฌานํ นตฺถิ, ตสฺมึ อรูปภเว กึ นิยเมตี"ติ. อาวุโส ตตฺถาปิ ปาทกชฺฌานเมว นิยเมติ. โย หิ ภิกฺขุ อฏฺฐสมาปตฺติลาภี ปฐมชฺฌานํ ปาทกํ กตฺวา

@๓ ฉ.ม. ปจฺฉิมิกา ๔ ม.อุ. ๑๔/๔๑๕/๓๕๖ โสตาปตฺติมคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตตฺวา อปริหีนชฺฌาโน กาลํ กตฺวา อรูปภเว นิพฺพตฺโต, ปฐมชฺฌานิกาย โสตาปตฺติผลสมาปตฺติยา วุฏฺฐาย วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา อุปริ ตีณิ มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตติ, ตสฺส ตานิ ปฐมชฺฌานิกาเนว โหนฺติ, ทุติยชฺฌานิกาทีสุปิ เอเสว นโย. อรูเป ติกจตุกฺกชฺฌานํ อุปฺปชฺชติ, ตญฺจ โข โลกุตฺตรํ, น โลกิยํ. เอวํ ตตฺถาปิ ปาทกชฺฌานเมว นิยเมติ อาวุโสติ. สุกถิโต ภนฺเต ปโญฺหติ.

"วิปสฺสนาย อารมฺมณภูตา ขนฺธา นิยเมนฺติ. ยํ ยํ หิ ปญฺจกฺขนฺธํ สมฺมสิตฺวา วุฏฺฐาติ, ตํตํสทิโสว มคฺโค โหตี"ติ เอวํวาทึ โมรวาปิวาสิมหาทตฺตตฺเถรมฺปิ อนฺเตวาสิกา อาหํสุ "ภนฺเต ตุมฺหากํ วาเท โทโส ปญฺญายติ, รูปํ สมฺมสิตฺวา วุฏฺฐิตภิกฺขุโน หิ รูปสทิเสน อพฺยากเตน มคฺเคน ภวิตพฺพํ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ นยโต ปริคฺคเหตฺวา วุฏฺฐิตสฺส ตํสทิเสน เนวสญฺญานาสญฺญาภาวปฺปตฺเตน มคฺเคน ภวิตพฺพนฺ"ติ. น อาวุโส เอวํ โหติ, โลกุตฺตรมคฺโค หิ อปฺปนํ อปฺปตฺโต นาม นตฺถิ, ตสฺมา รูปํ สมฺมสิตฺวา วุฏฺฐิตสฺส อฏฺฐงฺคิโก โสมนสฺสสหคโต มคฺโค โหติ, เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ สมฺมสิตฺวา วุฏฺฐิตสฺสาปิ น สพฺพากาเรน ตาทิโส โหติ, สตฺตงฺคิโก ปน อุเปกฺขาสหคตมคฺโค โหตีติ.