อิทานิ นิมิตฺตํ ปฏิปทาปตีติ เอตฺถ เอวํ องฺคปฺปริณามวโต มคฺคสฺส อุปฺปาทกาเล โคตฺรภู กุโต วุฏฺฐาติ, มคฺโค กุโตติ? โคตฺรภู ตาว นิมิตฺตโต วุฏฺฐาติ, ปวตฺตํ เฉตุํ ๒- น สกฺโกติ. เอกโตวุฏฺฐาโน เหส. มคฺโค นิมิตฺตโต วุฏฺฐาติ, ปวตฺตมฺปิ ฉินฺทตีติ. ๓- อุภโตวุฏฺฐาโน เหส. เตสํ อยํ อุปฺปตฺตินโย:- ยสฺมึ หิ วาเร มคฺควุฏฺฐานํ โหติ, ตสฺมึ อนุโลมํ เนว เอกํ โหติ, น ปญฺจมํ. เอกญฺหิ อาเสวนํ น ลภติ, ปญฺจมํ ภวงฺคสฺส อาสนฺนตฺตา ปเวธติ. ตทา หิ ชวนํ ปติตํ นาม โหติ, ตสฺมา เนว เอกํ โหติ, น ปญฺจมํ. มหาปญฺญสฺส ปน เทฺว อนุโลมานิ โหนฺติ, ตติยํ โคตฺรภู, จตุตฺถํ มคฺคจิตฺตํ, ตีณิ ผลานิ, ตโต ภวงฺโคตรณํ. มชฺฌิมปญฺญสฺส ปน ตีณิ อนุโลมานิ โหนฺติ, จตุตฺถํ โคตฺรภู, ปญฺจมํ มคฺคจิตฺตํ, เทฺว ผลานิ, ตโต ภวงฺโคตรณํ, มนฺทปญฺญสฺส จตฺตาริ อนุโลมานิ โหนฺติ, ปญฺจมํ โคตฺรภู, ฉฏฺฐํ มคฺคจิตฺตํ, สตฺตมํ ผลํ, ตโต ภวงฺโคตรณํ. ตตฺร ๔- มหาปญฺญมนฺทปญฺญานํ วเสน อกเถตฺวา มชฺฌิมปญฺญสฺส วเสน กเถตพฺพํ.

ยสฺมึ หิ วาเร มคฺควุฏฺฐานํ โหติ, ตสฺมึ กิริยาเหตุกมโนวิญฺญาณธาตุ อุเปกฺขาสหคตา มโนทฺวาราวชฺชนํ หุตฺวา วิปสฺสนาโคจเร ขนฺเธ อารมฺมณํ กตฺวา ภวงฺคํ อาวชฺเชติ, ๕- ตทนนฺตรํ เตนาวชฺชเนน คหิตกฺขนฺเธ คเหตฺวา อุปฺปชฺชติ ปฐมชวนํ อนุโลมญาณํ, ตํ เตสุ ขนฺเธสุ "อนิจฺจา"ติ วา "ทุกฺขา"ติ วา "อนตฺตา"ติ วา ปวตฺติตฺวา โอฬาริโกฬาริกํ สจฺจจฺฉาทกํ ตมํ ๖- วิโนเทตฺวา ตีณิ ลกฺขณานิ ภิยฺโย ภิยฺโย ปากฏานิ กตฺวา นิรุชฺฌติ, ตทนนฺตรํ อุปฺปชฺชติ ทุติยานุโลมํ. เตสุ ปุริมํ อนาเสวนํ ทุติยสฺส ปุริมํ อาเสวนํ โหติ, ตมฺป

@๔ ฉ.ม. ตตฺถ ๕ ฉ.ม. อาวฏฺเฏติ ๖ ฉ. สจฺจปฏิจฺฉาทกตมํ. เอวมุปริปิ ลทฺธาเสวนตฺตา ติกฺขํ สูรํ ปสนฺนํ หุตฺวา ตสฺมึเยวารมฺมเณ เตเนวากาเรน ปวตฺติตฺวา มชฺฌิมปฺปมาณํ สจฺจจฺฉาทกํ ตมํ วิโนเทตฺวา ตีณิ ลกฺขณานิ ภิยฺโย ภิยฺโย ปากฏานิ กตฺวา นิรุชฺฌติ, ตทนนฺตรํ อุปฺปชฺชติ ตติยานุโลมํ, ตสฺส ทุติยํ อาเสวนํ โหติ, ตมฺปิ ลทฺธาเสวนตฺตา ติกฺขํ สูรํ วิปฺปสนฺนํ หุตฺวา ตสฺมึเยวารมฺมเณ เตเนวากาเรน ปวตฺติตฺวา ตทวเสสํ อนุสหคตํ สจฺจจฺฉาทกํ ตมํ วิโนเทตฺวา นิรวเสสํ กตฺวา ตีณิ ลกฺขณานิ ภิยฺโย ภิยฺโย ปากฏานิ กตฺวา นิรุชฺฌติ. เอวํ ตีหิ อนุโลเมหิ สจฺจจฺฉาทกตเม วิโนทิเต ตทนนฺตรํ อุปฺปชฺชติ โคตฺรภุญาณํ นิพฺพานํ อารมฺมณํ กุรุมานํ.