อิธ ปทปฏิปาฏิยา ทส ปทานิ โหนฺติ, อคฺคหิตคฺคหเณน สตฺต. เตสุ ปญฺจ อวิภตฺติกานิ, เทฺว สวิภตฺติกานิ. เตสุ จิตฺตํ ผสฺสปญฺจกวเสน เจว อินฺทฺริยวเสน จ ทฺวีสุ ฐาเนสุ วิภตฺตึ คจฺฉติ. เวทนาผสฺสปญฺจกชฺฌานงฺคอินฺทฺริย- วเสน ตีสุเยว. ราสโยปิ อิเมว ตโย โหนฺติ. เยวาปนโก เอโก มนสิกาโรว.

[๔๓๖] นิทฺเทสวาเร จกฺขุวิญฺญาณํ "ปณฺฑรนฺ"ติ วตฺถุโต วุตฺตํ. กุสลญฺหิ อตฺตโน ปริสุทฺธตาย ปณฺฑรํ นาม, อกุสลํ ภวงฺคนิสฺสนฺเทน, วิปากํ ๑- วตฺถุปณฺฑรตาย ปณฺฑรํ นาม. ๑-

[๔๓๘] จิตฺเตกคฺคตานิทฺเทเส "จิตฺตสฺส ฐิตี"ติ เอกเมว ๒- ปทํ วุตฺตํ. อิทมฺปิ หิ ทุพฺพลํ จิตฺตํ, ปวตฺตฏฺฐิติมตฺตเมเวตฺถ ๓- ลพฺภติ, สณฺฐิติอวฏฺฐิติภาวํ ปาปุณิตุํ น สกฺโกติ. สงฺคหวาเร ฌานงฺคมคฺคงฺคานิ น อุทฺธตานิ. กสฺมา? วิตกฺกปจฺฉิมกํ หิ ฌานํ นาม, เหตุปจฺฉิมโก มคฺโค นาม, ปกติยา อวิตกฺกจิตฺเต ฌานงฺคํ น ลพฺภติ, อเหตุกจิตฺเต จ มคฺคงฺคํ. ๔- ตสฺมา อิธ อุภยมฺปิ น อุทฺธตํ. สงฺขารกฺขนฺโธ ปเนตฺถ ๕- จตุรงฺคิโกเยว ภาชิโต. สุญฺญตวาโร ปากติโกเยว. โสตวิญฺญาณาทินิทฺเทสาปิ อิมินาว นเยน เวทิตพฺพา.

เกวลญฺหิ จกฺขุวิญฺญาณาทีสุ อุเปกฺขา ภาชิตา, กายวิญฺญาเณ สุขนฺติ อยเมตฺถ วิเสโส. โสปิ จ ฆฏฺฏนวเสน โหตีติ เวทิตพฺโพ. จกฺขุทฺวาราทีสุ หิ จตูสุ อุปาทารูปเมว อุปาทารูปํ ฆฏฺเฏติ, อุปาทารูเปเยว อุปาทารูปํ ฆฏฺเฏนฺเต ปฏิฆฏฺฏนานิฆํโส พลวา น โหติ, จตุนฺนํ อธิกรณีนํ อุปริ จตฺตาโร กปฺปาสปิจุปิณฺเฑ ฐเปตฺวา ปิจุปิณฺเฑเนว ๖- ปหตกาโล วิย ผุฏฺฐมตฺตเมว โหติ, เวทนา มชฺฌตฺตฏฺฐาเน ติฏฺฐติ. กายทฺวาเร ปน พหิทฺธา มหาภูตารมฺมณํ อชฺฌตฺติกํ กายปฺปสาทํ ฆฏฺเฏตฺวา ปสาทปจฺจเยสุ มหาภูเตสุ ปฏิหญฺญติ, ยถา